‘Ik ben geen grumpy old man’

Delen via:

Cees Renckens (63) is al sinds 1988 het gezicht van de Vereniging tegen de Kwakzalverij, die recent een rol speelde als aanjager voor het Millecam-proces. Hij staat bekend om zijn felle uitlatingen, maar vindt zichzelf tegenwoordig wat genuanceerder. Ik ben geen machoman die met de vuist op tafel slaat.

 

Anti-kwakzalver Cees Renckens criticaster en bewonderaar

Cees Renckens verzit. Voor het eerst tijdens het al bijna 1,5 uur durend interview leunt hij ontspannen achterover. Om zijn lippen een – ingetogen – maar tevreden en geamuseerde glimlach. Op zijn werkkamer hangen twee brieven van Gerard Reve, zegt hij. “In Brieven aan geschoolde arbeiders had Reve een noot gemaakt, waarin staat dat het 15 augustus Maria Hemelvaart is. Maar dat is onjuist, die dag vieren we Maria Tenhemelopneming. Dus heb ik Reve een brief geschreven: ‘Beste Gerard Reve, elke onvolkomenheid in uw werk is mij een doorn in het oog…’” Hij kent de letterlijke tekst van zijn schrijven twee decennia later nog steeds uit zijn hoofd. Hij had er zijn best op gedaan. Renckens: “Reve schreef iedere dag een aantal brieven als opwarmertje voor hij aan het schrijven begon. Heel veel mensen hadden een brief van hem ontvangen en ik dacht: ‘dat wil ik ook!’ Dus ik ben er eens goed voor gaan zitten om een mooie brief te schrijven. Ook omdat ik de schrijver Gerard Reve diep bewonder. Het schijnt dat de huidige jeugd zijn boeken niet meer leest, maar als je de kans hebt, lees De Avonden en Moeder en Zoon.”

‘Voor eeuwig uw nederig patiënt’

Hoe dan ook: Renckens schreef zijn brief, ondertekende die met Renckens, vrouwenarts en kreeg binnen enkele dagen uitgebreid antwoord. Daarin schrijft Reve dat Renckens helemaal gelijk had. Hij legt ook uit dat de dag geen Maria Hemelvaart kan heten, omdat Maria werd ‘opgehaald’ in tegenstelling tot Jezus die op eigen kracht naar de Hemel ging. Vandaar: Tenhemelopneming. Renckens gniffelt: “En uiteindelijk sloot hij af met een prachtige Reviaanse zin: ‘Voor eeuwig noem ik mij uw nederig patiënt, Gerard Reve’. Haha! Dat vind ik zo grappig, want hij was homoseksueel natuurlijk. Maar goed, die brief hangt ingelijst nog steeds op mijn werkkamer, inclusief de kroontjespen waarmee hij geschreven is, want die stuurde Reve altijd mee.

Paranormale interventies

Daarna heb ik Reve nog het eerste boekje van mijn hand gestuurd, Hedendaagse Kwakzalverij. Ik schreef hem: ‘Pas op meneer Reve. U wordt ouder en krijgt uiteindelijk ook iets. Zorg ervoor dat u niet in de handen van kwakzalvers valt!’” Naar aanleiding hiervan ontving Renckens zijn tweede en laatste brief van Reve. “Hij schreef dat-ie het helemaal met de strekking van mijn boek eens was, behalve dan dat er wel degelijk paranormale interventies konden zijn etc. Nou ja, dat was Gerard Reve, die geloofde daarin.” Naar eigen zeggen is Renckens niet alleen criticaster, maar kan hij mensen ook zeer bewonderen. Lenze Meinsma, de anti-rookarts is wat dat betreft een voorbeeld. “Die man heeft op het laatst ongelofelijk getriomfeerd!”, Renckens verrukt. “Dat heeft me geleerd dat als je een dergelijke diepe overtuiging hebt, je niet te bang moet zijn om tegen de stroom in te roeien.”

Nors

Renckens is sinds 1988 voorzitter van de VtdK en als zodanig het welbespraakte gezicht van de anti-kwakzalverij. Bij het grote publiek staat hij bekend vanwege zijn stevige uitlatingen. Collega’s en vrienden roemen hem vanwege zijn vaardigheden als scribent, zijn discipline en eruditie. Ze vinden dat hij de strijd tegen de kwakzalverij goed voert. Al betreurt een directe collega ook dat Renckens soms zo zwart-wit denkt en zo boos overkomt. “Ik ben me bewust dat ik op tv vaak heel nors overkom”, antwoordt Renckens op de vraag of hij een boze man is. “Ik ben zelf ook niet altijd tevreden over mijn mediaoptredens. Ik kreeg ook steeds te horen ‘kijk eens wat vrolijker!’ Vooral in het begin had ik de neiging om mezelf heel fel neer te zetten, maar ik heb de indruk dat ik daar wel wat genuanceerder in ben geworden. In het begin was het ook de spanning, die tegenwoordig gelukkig niet meer zo aanwezig is. Aan de andere kant: het verhaal van de kwakzalverij is heel duidelijk te vertellen en ik moet zeggen dat ik daar ook van geniet. Te meer omdat de beschikbare tijd in de media vaak beperkt is waardoor ik me geen kletspraatjes kan permitteren. Bovendien willen journalisten graag duidelijke uitspraken.”

Niets extra’s

Vooral artsen die zich met alternatieve methoden bezighouden, moeten het bij hem ontgelden. “Artsen die ook een alternatieve behandeling aanbieden, doen het voorkomen alsof ze iets extra’s bieden, terwijl het in feite betekent dat ze de kern van de geneeskunde niet begrepen hebben. Die mensen hebben het vak verraden. Dat er maar weinig doden vallen in het alternatieve circuit is daarbij vooral te danken aan de burger die prima weet wanneer hij een echte arts moet opzoeken. We moeten niet vergeten dat patiënten het werk van dokters niet of nauwelijks kunnen controleren. Juist daarom is het zo belangrijk dat we als artsen een sterke interne discipline hebben. Ook omdat alternatieve artsen de goede naam van de hele beroepsgroep schaden, zoals notarissen die met de maffia samenwerken en Rooms Katholieke priesters die pedofiel zijn het aanzien van die beroepsgroep schaden. Artsen die alternatief willen werken, horen geen arts meer te zijn. Als ze zich weer terug willen bekeren, moeten ze een proeve van bekwaamheid afleggen én een psychische test ondergaan.”

Geen Machoman

“Eigenlijk”, zegt Renckens, “is het best raar dat ik deze rol heb. Ik ben helemaal geen machoman die met zijn vuist op tafel slaat. Ik ben geen grumpy old man.” Zijn verontwaardiging over de alternatieve geneeskunde is vooral intellectueel van aard. De kritiek vanuit de maatschappij doet hem dan ook niet zoveel, al heeft-ie wel een ‘portie haat’ over zich heen gehad. Belangrijker vindt hij de steun die hij krijgt van mensen die hij zelf hoog acht, zoals biochemicus Piet Borst en wetenschapsjournalist Hans van Maanen. “Want ook ik twijfel wel eens als ik een scherpe stelling inneem.”

Witchdoctors

Zijn afkeer van de alternatieve geneeskunde ontstond in de periode dat hij als tropenarts naar Zambia ging om de dienstplicht te ontlopen. Samen met zijn vrouw Fokelien reisde hij af naar het Afrikaanse land. “Hoewel van tevoren alles was geregeld, was het voor het Ministry of Health een volkomen verrassing dat ik daar aan het werk wilde. Acht dagen moesten we in de hoofdstad wachten, terwijl ik stond te popelen om mensen te helpen.” Hij had nog geluk, want zijn vrouw, de huidige directeur van het Zaans Museum, kreeg geen werkvergunning en moest terug. Het Ndola Central Hospital was voor Renckens een lusthof. “In dat ziekenhuis werden 7000 kinderen per jaar geboren! Dus ik heb daar vaardigheden opgedaan waar ik tijdens mijn opleiding veel aan gehad heb. Ook zag ik voor het eerst wat een ellende voor moeder en kind ontstaat als er geen goede verloskundige zorg is. Dat is echt verschrikkelijk.”

Rituelen

Hij ervoer in Ndola dat de Westerse geneeskunde universeel is en dus ook toepasbaar in andere culturen. “Dat je ook mensen in Afrika prima kunt behandelen met de geneeskunde die wij gewend zijn. Ik maakte ook kennis met de werkwijzen van witchdoctors. Die zetten krasjes op je buik, of die voeren hele rituelen op met dode kippen en dat soort onzin. Ze maakten dan contact met de voorvaderen. Ik vond het interessant, maar moest er niets van hebben.”

Richard Nixon

Het was eind jaren ’70 dat de kwakzalverij ook in Nederland aan populariteit won. In de jaren ’60, tijdens zijn studie, had niemand nog van acupunctuur en homeopathie gehoord. Elk dorp had wel zijn eigen magnetiseur die, zoals Renckens het voordoet – pffff – de patiënt aanblies of energie instraalde, of een kruidenvrouwtje. Toen bezocht de Amerikaanse president Richard Nixon China en kreeg een journalist die hem volgde een appendicitis. De man werd daaraan geopereerd onder narcose, maar de pijnbestrijding na de ingreep geschiedde met behulp van acupunctuur. De man schreef er een lovend artikel over. In Nederland stelde D66 Kamervragen waarom acupunctuur in Nederland nog niet aangeboden werd en de televisiedokter Aart Gisolf introduceerde vervolgens de term Alternatieve Geneeskunde.

Millecamproces

In de strijd tegen de kwakzalverij is het Millecamproces ‘zeker een hoogtepunt’, geeft Renckens toe. “Die hele zaak is uitermate educatief.” Als de artsen die Millecam behandelden worden veroordeeld, is dat een verdienste van oud-inspecteur Menso Westerouen van Meeteren en de VtdK. Maar hij staat daarover niet te juichen en zegde ook zijn vakantie in Italië niet af om de zitting bij te kunnen wonen. “Als ik geen vakantie had gehad, was ik ook gewoon aan het werk geweest in het ziekenhuis. Ik ben wel bijgepraat door bijvoorbeeld hoofdredacteur Bert van Dien van het Nederlands Tijdschrift tegen de Kwakzalverij. Die vertelde me wat er in de rechtszaal gebeurde. Maar als ik al mijn vrije tijd zou steken in de vereniging, komen er echtelijke ongeregeldheden.”

Migraine

Renckens is inmiddels 63, maar werkt nog full time. Hij wil geen gebruik maken van leeftijdsprivileges zoals het minderen op de nachtdiensten. Hij zegt dat je als gynaecoloog maar weinig meerwaarde hebt als je die diensten niet draait. Maar vooral is hij ook bang zeggenschap te verliezen. “Ik hoor het van veel collega’s: een dagje minder werken klinkt heerlijk, maar je mist veel en hebt niets meer te zeggen. Daar heb ik geen zin in. Bovendien kan ik het fysiek nog goed aan. Ik ben nog prima in orde. Wel merk ik dat ik tegenwoordig minder slaap nodig heb, terwijl ik ook minder uitgerust ben. Gelukkig heb ik minder last van migraine, dat kon vroeger heel erg zijn.”

Oogsttijd

Nachtdiensten draait hij standaard op woensdag. De dag erna gebruikt hij voor de vereniging. Hij zou er zo mee kunnen stoppen, zegt hij terwijl hij voor zich uit kijkt. “Ja, toch wel. Ik doe dit nu twintig jaar, als iemand anders het over zou nemen, zou ik er zo mee stoppen.” Om direct te vervolgen: “Al zou het ook leuk zijn om nog een paar jaar voorzitter te blijven. Ik heb het gevoel dat de tijd om te oogsten, is aangebroken. Ik merk het aan alles. Er wordt veel kritischer gekeken naar alternatieve geneeswijzen. Ook in de media. Journalisten bellen me tegenwoordig wel eens of ik nog een schandaaltje weet. Dat was vroeger wel anders, toen in de laatste alinea van een stuk vaak nog even snel de mening van de vereniging werd gevraagd.”

Pensioen

Over twee jaar gaat hij met pensioen. Wat hij dan gaat doen? “Mijn dochter is in verwachting. Ik heb gehoord dat je met je kleinkinderen weer op een heel simpel niveau dingen gaat doen.” Hij lacht. “En ik heb nog wat ideeën voor boeken, zoals een brievenboek. Ik heb alle brieven hier nog liggen. Ook kom ik nu alleen in de vakanties aan het lezen van literatuur toe en zijn er nog veel boeken die ik wil lezen. Proust bijvoorbeeld. En Robert Musil. Der Mann ohne Eigenschaften schijnt erg mooi te zijn.”

Dat bepaal je zelf - Tien jaar strijden voor een nieuwe Donorwet

feb 2021 |

Lees meer over Dat bepaal je zelf - Tien jaar strijden voor een nieuwe Donorwet

Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

dec 2020 |

Lees meer over Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

dec 2020 |

Lees meer over Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

Podcastserie over de zorg(en) van de oudere atriumfibrilleren patiënt - Podcast 3

dec 2020 |

Lees meer over Podcastserie over de zorg(en) van de oudere atriumfibrilleren patiënt - Podcast 3

Ervaringen QuantOn Cal® in het MUMC+

nov 2020 |

Lees meer over Ervaringen QuantOn Cal® in het MUMC+

Capture the Fracture

nov 2020 |

Lees meer over Capture the Fracture

Ernstige hypoglykemie; het bespreken waard - 19 maart

19 mrt 2021 om 12:30 | Diabetes

Lees meer over Ernstige hypoglykemie; het bespreken waard - 19 maart

Ernstige hypoglykemie; het bespreken waard

16 mrt 2021 | Diabetes

Lees meer over Ernstige hypoglykemie; het bespreken waard

Webcast: Update aanpak RET-gedreven tumoren; diagnostiek en behandelopties

10 mrt 2021 om 19:30 | Longziekten

Lees meer over Webcast: Update aanpak RET-gedreven tumoren; diagnostiek en behandelopties

Kanker en trombose, hoe kiest u het juiste antistollingsmiddel?   

8 feb 2021 | Hematologie

Lees meer over Kanker en trombose, hoe kiest u het juiste antistollingsmiddel?   

Darmgezondheid: diagnostiek en het brein

2 feb 2021 | Gastro-enterologie

Lees meer over Darmgezondheid: diagnostiek en het brein

Mineral homeostasis and the bone; the interplay of calcium, phosphate, and vitamin D

19 jan 2021 | Nefrologie

Lees meer over Mineral homeostasis and the bone; the interplay of calcium, phosphate, and vitamin D

ASN Highlights 2020

17 dec 2020 om 20:30 | Nefrologie

Lees meer over ASN Highlights 2020

Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

15 dec 2020 | Overig

Lees meer over Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

Responding to Non-Responders in Diabetic Macular Edema (DME)

7 dec 2020 om 20:30 | Oogheelkunde

Lees meer over Responding to Non-Responders in Diabetic Macular Edema (DME)
Er zijn geen e-learnings gevonden.
Er zijn geen bijeenkomsten gevonden.
Er zijn geen posts gevonden.

Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

dec 2020 |

Lees meer over Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

dec 2020 |

Lees meer over Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

Podcastserie over de zorg(en) van de oudere atriumfibrilleren patiënt - Podcast 3

dec 2020 |

Lees meer over Podcastserie over de zorg(en) van de oudere atriumfibrilleren patiënt - Podcast 3

Ervaringen QuantOn Cal® in het MUMC+

nov 2020 |

Lees meer over Ervaringen QuantOn Cal® in het MUMC+

Maximale RAAS-blokkade bij CKD-patiënten met (risico op) hyperkaliëmie

nov 2020 |

Lees meer over Maximale RAAS-blokkade bij CKD-patiënten met (risico op) hyperkaliëmie

Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

okt 2020 |

Lees meer over Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

Zinnige Zorg voor patiënten met osteoporose

okt 2020 |

Lees meer over Zinnige Zorg voor patiënten met osteoporose

Vitamine D: rol bij osteoporose en COVID-19

sep 2020 |

Lees meer over Vitamine D: rol bij osteoporose en COVID-19

Verduurzaming van osteoporosezorg

sep 2020 |

Lees meer over Verduurzaming van osteoporosezorg