Door de kruisreactiebomen het bètalactambos blijven zien

Bij een verdenking op bètalactamallergie is de eerste stap steeds vaker om te kijken of er een veilig alternatief bestaat binnen dezelfde klasse. “De uitdaging daarbij is om alert te blijven op kruisreacties,” adviseert internist-allergoloog Ingrid Terreehorst van het Amsterdam UMC.¹

Dat is nog niet zo makkelijk, want de bestaande tabellen verschillen sterk in opzet, terminologie en detailniveau.^2-5 “Dat merkten we toen we in Nederland een digitale tool wilden ontwikkelen waarmee de arts snel kan zoeken naar veilige alternatieven.” De tabel van Trubiano is compact en praktisch, maar geeft geen oplossing voor elk antibioticum.² De tabel van Romano is uitgebreider en preciezer, maar daardoor minder geschikt voor snelle besluitvorming.³ De Nederlandse SWAB-richtlijn heeft dan weer een aparte benadering met de bètalactamring.^4,5

Discrepanties

De verschillen zijn niet alleen praktisch lastig, maar ook klinisch relevant. “Bij vergelijking van de bestaande tabellen vonden we meer dan 200 combinaties waarbij auteurs verschilden in hun oordeel.⁶ Dat kan ertoe leiden dat een arts een middel als veilig beschouwt, terwijl er toch een kruisreactie kan optreden.”

Daarom werkt een EAACI-werkgroep aan harmonisatie.⁷ “We zijn gestart met het vereenvoudigen van de nomenclatuur en het scherper definiëren van kruisreactieve structuren, zoals de R1-zijketen, de ringstructuur en de vertakte ketens. Vervolgens zijn 52 bètalactamantibiotica opnieuw beoordeeld vanuit chemisch perspectief.

Heatmap

De uitkomst is een nieuwe heatmap die het risico op kruisreactiviteit overzichtelijk in beeld brengt. Lichtblauw staat voor weinig risico en kleuren richting rood wijzen op een hogere kans op kruisreactiviteit. De heatmap moet het makkelijker maken om een veilig alternatief te kiezen, ook bij patiënten met meerdere allergielabels. En zo komt Ingrid Terreehorst terug bij haar aanvankelijke plan: “De heatmap kan straks de basis vormen voor digitale tools waarin de arts het verdachte bètalactam invoert en mogelijke veilige alternatieven krijgt.”

Bronnen:

1. Terreehorst I. Cross-reactivity in beta-lactam allergy: clinical implications. EAACI 2026, plenary lecture.
2. Trubiano JA, Stone CA, Grayson ML et al. The 3 C’s of antibiotic allergy-classification, cross-reactivity, and collaboration. J Allergy Clin Immunol Pract. 2017;5:1532-42.
3. Romano A, Atanaskovic-Markovic M, Barbaud A, et al. Towards a more precise diagnosis of hypersensitivity to beta-lactams – an EAACI position paper. Allergy. 2020;75:1300-15.
4. Zagursky RJ, Pichichero ME. Cross-reactivity in beta-lactam allergy. J Allergy Clin Immunol Pract. 2018;6:72-81.e1.
5. Wijnakker R, van Maaren MS, Bode LGM, et al. The Dutch working party on antibiotic policy (SWAB) guideline for the approach to suspected antibiotic allergy. Clin Microbiol Infect. 2023;29:863-75.
6. Hutten EM, Bulatović Ćalasan M, Trubiano JA, et al. Discrepancies in beta-lactam antibiotics cross-reactivity: implications for clinical practice. Allergy. 2025;80:3108-14.
7. Harmonising betalactam cross reactivity and safe alternatives [internet]. EAACI 2026 [cited 2026 Jun 12].