Sociale media zorgen voor nieuwe manieren van verbinding, maar evengoed voor verdeeldheid. Infectioloog-viroloog dr. Muge Cevik van de Universiteit van St. Andrews (Schotland) deelt tips en trucs voor artsen die des- en misinformatie over vaccins en vaccinatie tegen willen gaan.1
Infodemie, zo noemt Cevik de hoeveelheid (des)informatie die op sociale media rondgaat. “Aan het begin van de covidpandemie verschenen er gemiddeld elke 45 milliseconden nieuwe tweets. Het merendeel daarvan was onjuist.2 Bovendien ziet een groot deel van het publiek wetenschap als positief.3 Weerstand tegen medische adviezen komt dan ook vaak voort uit bepaalde waarden, een ander wereldbeeld en angst. Daarom is het belangrijk dat wetenschappers en artsen zelf communiceren. Sociale media vormen daar een goed instrument voor.”
Gedragswetenschap
Cevik introduceert 2 psychologische modellen: het Health Belief Model en de sociaal-cognitieve theorie. Volgens het eerste model is het van belang dat mensen de ziekte als een reëel risico ervaren en geloven dat de voordelen van vaccinatie groter zijn dan de nadelen. Het tweede model gaat uit van leren door observatie, bijvoorbeeld lokale leiders of influencers die hun vaccinatieverhaal delen. “In #ThisIsOurShot (VS) deelden artsen en zorgverleners bijvoorbeeld hun motivatie voor vaccinatie, in hun eigen taal en gericht op verschillende etnische gemeenschappen. Een ander voorbeeld is Team Halo, een TikTok-campagne waarin wetenschappers live vragen beantwoordden over covid.”
4 elementen
Een campagne is het meest effectief als die 4 elementen bevat. “Een campagne moet gebaseerd zijn op dialoog in plaats van alleen educatie en gedragen worden door een boodschapper die vertrouwen heeft, zoals een arts. Daarnaast is het belangrijk dat de campagne cultureel sensitief is en ruimte laten voor vragen en onzekerheid, zonder oordeel.” Verder waarschuwt Cevik voor het Marc van Ranst/Marion Koopmans-effect. “Het agressief ontkrachten van onjuiste claims kan averechts werken. Kies liever voor empathische communicatie, gericht op het bouwen van vertrouwen en met oog voor zorgen van het publiek.” En het belangrijkste? “Laat je horen. De boodschap doet ertoe, maar de boodschapper misschien nog wel meer.”
Bronnen:
- Cevik M. Using social media to deal with vaccine hesitancy. ESCMID Global 2025, oral presentation.
- Islam MS, Sarkar T, Khan SH, et al. COVID-19-related infodemic and its impact on public health: a global social media analysis. Am J Trop Med Hyg. 2020;103:1621-9.
- Public’s attitude to science UK