In de huisartsenpraktijk is de praktijkondersteuner niet meer weg te denken. Maar wat betekent die rol in de dagelijkse praktijk? M. (Marjoke) Zwikstra werkt sinds 3 jaar als praktijkondersteuner huisartsenzorg (POH) en begeleidt patiënten met chronische aandoeningen en leefstijlvragen.
Waarom bent u praktijkondersteuner huisartsenzorg geworden?
“Ik werk nu ruim 3 jaar als POH, na zo’n 20 jaar als verpleegkundige in het ziekenhuis, de thuiszorg en later als kwaliteitsverpleegkundige in de VVT. In die laatste rol leerde ik veel over zorgprocessen en verbetertrajecten, maar ik miste het contact met patiënten. Juist dat directe contact zocht ik weer op in de eerste lijn.”
Welke patiënten ziet u voornamelijk?
“Vooral patiënten binnen de ketenzorg, zoals cardiovasculair risicomanagement, diabetes mellitus type 2 (DM2), COPD of astma. Ook ouderenzorg hoort daarbij. Sinds kort begeleiden we ook patiënten met atriumfibrilleren. Daarnaast spelen leefstijlthema’s altijd een rol, zoals bijvoorbeeld stoppen met roken en overgewicht.”
Wanneer maakt u als praktijkondersteuner het verschil?
“Als praktijkondersteuners hebben wij meer tijd met de patiënten. We bouwen een relatie op en leren iemand kennen. Daardoor kun je de begeleiding beter afstemmen op wat iemand nodig heeft en in contact blijven. Een mooi voorbeeld is een patiënt met DM2 die ik al langere tijd zie. Zij was wel gemotiveerd, maar het lukte niet om haar leefstijl aan te passen. We bleven in gesprek, zochten telkens naar een ingang. En ineens zei ze: ‘Ik ben er klaar mee, er moet iets veranderen’. Toen was er ruimte om haar door te verwijzen naar een passende leefstijlinterventie. Dan zie je dat het toch effect heeft gehad om contact te houden. Je plant zaadjes en soms zie je ineens dat er iets gaat groeien.”
Wat geeft voldoening in uw werk?
“Voor mij zit de voldoening in het aansluiten bij de patiënt: wat speelt er, wat vindt iemand belangrijk? Het is elke keer zoeken naar wat werkt. Zo begeleide ik bijvoorbeeld een patiënt met DM2 die zich lichamelijk minder goed voelde bij hogere suikers. Dan ga je samen onderzoeken: hoe voelt u zich dan en wat betekent dat voor u? Wanneer gaat het weer beter? En hoe kunnen we daar naartoe werken? Dat soort gesprekken, waarin iemand zelfinzicht krijgt en stappen zet, geven veel voldoening.”
Hoe pakt u dat aan in de spreekkamer?
“Dat blijft een leerproces. Soms gaat het vanzelf, soms ben je te hard aan het trekken. In de loop van de tijd heb ik geleerd om mijn vragen anders te stellen. Zo vroeg ik voorheen: ‘Zijn er onderwerpen die u wilt bespreken?’ Dan is het antwoord vaak ‘nee’. Nu vraag ik: ‘Wat wilt u bespreken?’ Dat opent het gesprek. Daarbij gebruik ik ook tools, zoals het Leefstijlroer en de praatplaat van de Nederlandse Diabetes Federatie. Het draait om het achterhalen wat iemand belangrijk vindt.”Wat vraagt de begeleiding van patiënten met obesitas van u?
“Obesitas speelt in veel consulten een rol, maar de aanpak is wel veranderd. Door de nieuwe richtlijn is er meer aandacht voor de oorzaken van overgewicht en ook voor een passende aanpak. Het gaat daarbij niet alleen om minder eten en meer bewegen. Wat mij opvalt is hoe zwaar het voor patiënten kan zijn. Sommige mensen zijn ongelooflijk streng voor zichzelf en de hele dag met eten bezig. Begrippen zoals ‘food noise’ helpen om dat beter bespreekbaar te maken.”
Waar loopt u in uw werk het meest tegenaan?
“Dat niet iedereen gemotiveerd is of ruimte heeft om iets te veranderen. Gedrag veranderen is ontzettend moeilijk. Sommige patiënten zeggen eerlijk: ‘Ik ben een Bourgondiër, ik wil gewoon blijven genieten.’ Dan merk je dat leefstijlverandering op dat moment niet haalbaar is en kom je eerder uit op medicatie. Dat blijft een spanningsveld.”
Is uw werk veranderd sinds u begon als praktijkondersteuner?
“Voor mij persoonlijk wel. Ik ben opgeleid als verpleegkundige, maar deze rol is veel meer coachend. Je beweegt mee met de patiënt, in plaats van dat je vooral adviezen en instructies geeft. Dat was in het begin echt wennen. Daarnaast zorgen de vergrijzing, welvaartsissues en een toename van chronische aandoeningen ervoor dat we steeds slimmer moeten werken. Denk aan digitalisering, of meer zorg op afstand. Ik verwacht ook dat we in de toekomst steeds vaker de afweging zullen moeten maken welke patiënten we echt moeten zien, en bij welke patiënten een belletje of digitaal contact voldoende is.”
Wat vindt u belangrijk in uw werk?
“Aandacht voor gezamenlijk reflecteren en verbeteren. In onze praktijk is daar gelukkig steeds meer ruimte voor. We kijken samen naar de richtlijnen en hoe we die concreet kunnen toepassen tijdens het spreekuur. Ook de samenwerking met de huisarts is daarin belangrijk: wanneer schakel je elkaar in? Daarnaast ligt er een grote uitdaging binnen de zorg als geheel. Het aantal patiënten blijft groeien. Het beeld dat in het kader van obesitas vaak wordt gebruikt van het bad en de kraan vind ik daarin treffend. We proberen aan onze kant het bad leeg te laten lopen, maar ergens moet ook de kraan dicht. Er is echt meer aandacht nodig voor preventie.”
Heeft u een tip voor een collega praktijkondersteuner?
“Blijf je ontwikkelen en blijf van elkaar leren. Kijk bij elkaar in de keuken, bespreek casussen. Je ontwikkelt snel een eigen werkwijze, maar juist door met elkaar informatie uit te wisselen kun je veel opsteken en verbeteren.”
En een tip voor huisartsen?
“Zoek elkaar actief op. Vraag hoe iets is aangepakt, stem af en werk samen. Die samenwerking maakt het werk beter, voor óns en voor de patiënt.”
Aan het woord
Naam: Marjoke Zwikstra
POH sinds: 2023
POH bij: Huisartsenpraktijk Kattenbroek
Specialisatie: Algemeen (somatiek)