Meer diversiteit in dermatologie wenselijk

Delen via:

Dermatologen vormen onvoldoende een afspiegeling van de samenleving, blijkt uit onderzoek van dermatoloog Jim Zeegelaar (Flevoziekenhuis Almere) c.s. 1 Het aandeel vrouwelijke dermatologen is sterk toegenomen, terwijl bepaalde migratieachtergronden ondervertegenwoordigd blijven. Ook blijkt de sociaaleconomische achtergrond samen te hangen met de kans om dermatoloog te zijn. Een grotere diversiteit zou het vak ten goede kunnen komen, stelt Zeegelaar.

Dermatologie is een populair specialisme geworden. “Het aantal opleidingsplaatsen ervoor is echter bescheiden”, zegt Zeegelaar. “Bovendien is het – in breder perspectief – niet voor iedereen even goed mogelijk om in opleiding te komen. Lianne Mulder – die een achtergrond heeft in sociologie en politieke wetenschappen – promoveerde op onderzoek naar kansenongelijkheid in de selectie voor hbo- en wo-opleidingen. Toen ik met haar in contact kwam, vroeg ze me of ik samen met een arts-assistent en een coassistent wilde uitzoeken hoe dit specifiek voor de dermatologie was.”

Het achterliggende idee bij deze vraag was dat de dermatologen geen goede afspiegeling vormden van de Nederlandse samenleving. “Er is wel veel ontwikkeling in het dermatologische landschap”, zegt Zeegelaar. “Vooral feminisering, zoals in alle zorgberoepen. Maar in etnische en demografische diversiteit is veel minder ontwikkeling te zien.”

Diversiteit als kracht

Diversiteit onder professionals in de dermatologie is belangrijk, stelt Zeegelaar. “Lianne weet daar vanuit haar sociologische achtergrond meer van dan ik”, zegt hij, “maar uit wetenschappelijk onderzoek is bekend dat diverse teams beter functioneren. Over de vraag waarom dit zo is, is de kennis nog beperkt. Maar het lijkt logisch aan te nemen dat dit te maken heeft met het feit dat je in een diverse groep kunt leren van elkaar. Daarmee wil ik niet zeggen dat de dermatologen een exacte afspiegeling van de samenleving moeten vormen, maar ik denk wel dat het waardevol is als diversiteit ervoor zorgt dat teamleden kunnen leren van elkaars achtergronden en ervaringen.”

Zeegelaar is ervan overtuigd dat iedere dermatoloog, ongeacht zijn of haar afkomst, goede zorg moet kunnen leveren aan iedere patiënt, ongeacht diens achtergrond. “Tegelijkertijd kan bekendheid met verschillende culturele achtergronden meerwaarde hebben. Denk aan taal, opvattingen over ziekte, huidverzorgingsgewoonten en de manier waarop patiënten hun klachten presenteren. Zelf zie ik relatief veel mensen met een Surinaamse achtergrond. Mogelijk speelt herkenning of vertrouwdheid daarbij een rol. Dat is iets wat ik interessant zou vinden om nader te onderzoeken. Het gaat dan meer om de culturele aspecten dan om de inhoud van het werk. Al weet ik wel dat sommige collega’s de diagnostiek bij een donkere huid moeilijker vinden. En dat onbewuste vooroordelen kunnen bestaan. Bijvoorbeeld dat de donkere huid dikker zou zijn en daardoor minder gevoelig voor pijnprikkels. Dat is onjuist, maar zo’n misvatting kan ertoe leiden dat ze een andere pijnbehandeling krijgen dan witte mensen.”

Het onderzoek

Zeegelaar en zijn coauteurs voerden voor hun onderzoek een landelijke, herhaalde cross-sectionele studie uit, gebruikmakend van gepseudonimiseerde microdata van het Centraal Bureau voor de Statistiek. “Voor Nederland was een dergelijke landelijke analyse van de dermatologische beroepsgroep nog niet beschikbaar”, zegt hij. “Er zijn wel wat publicaties over dit onderwerp uit de Verenigde Staten. Ook waren er berichten uit andere landen dat de diversiteit in de dermatologie achterblijft, maar echte duidelijkheid bestond nergens.”

Het is een gevoelig onderwerp, stelt hij. “Enkele wetenschappelijke tijdschriften op het gebeid van de dermatologie waaraan wij het manuscript ter publicatie aanboden beoordeelden het onderzoek als inhoudelijk interessant en methodologisch goed uitgevoerd, maar minder geschikt binnen de scope van hun tijdschrift. Te specifiek gericht op de Nederlandse situatie, was de argumentatie dan. Jammer toch, want we kregen wel signalen uit Frankrijk en Italië dat het onderwerp daar ook belangstelling had.”

Resultaten

Zeegelaar c.s. keken in de CBS-cijfers niet alleen naar geslacht en migratieachtergrond, maar ook naar sociaaleconomische status. Het leverde interessante resultaten op. “Wat mij vooral opviel, was het belang van de sociaaleconomische achtergrond. We denken graag dat iedereen met voldoende talent en motivatie dezelfde kansen heeft. Maar uit onze resultaten blijkt dat ook de achtergrond van je ouders samenhangt met waar je terechtkomt. Dat vind ik een belangrijk gegeven, juist voor een populair specialisme als dermatologie. Vanuit de sociologie is bekend dat het makkelijker is een goede positie te hebben als je ouders hoger opgeleid zijn en een goed netwerk hebben. En dat een migratieachtergrond hebben, of een lagere sociaaleconomische achtergrond, al op middelbare schoolleeftijd leidt tot lager ingeschaald worden dan iemand intellectueel aan zou kunnen. Als je ouders de universitaire wereld en de juiste mensen al kennen, zijn er gewoon minder hindernissen.”

Hoewel het onderzoek geen causaal verband heeft aangetoond, verklaart dit wellicht toch de ondervertegenwoordiging van Turkse, Marokkaanse, Surinaamse en Caribisch-Nederlandse dermatologen. “Wat dat betreft is de afgelopen jaren niet zoveel veranderd in onze beroepsgroep. Dat gevoel bestaat wel, maar het is niet cijfermatig aan te tonen. Misschien over 5 of 10 jaar wel, want er is ontwikkeling in het aannamebeleid. De vraag is natuurlijk waar deze verschillen ontstaan. Heeft het te maken met de belangstelling voor het vak, met rolmodellen, met toegang tot netwerken of met de selectie? Ons onderzoek laat zien dat er verschillen bestaan, maar niet waardoor die precies worden veroorzaakt. Juist daarom vind ik vervolgonderzoek naar de selectieprocedures zo belangrijk.”

Meer vrouwen

Een opvallende uitkomst van het onderzoek is dat de vertegenwoordiging van vrouwen in de onderzoeksperiode (2005-2023) steeg van 35,4 naar 61,7 procent. “Er zijn duidelijk meer vrouwelijke geneeskundestudenten gekomen”, zegt Zeegelaar. “Ik zie de ontwikkeling ook in mijn eigen werkomgeving. Toen ik in 1999 hier in Almere begon, waren er slechts 4 of 5 vrouwelijke medisch specialisten. Dat is nu heel anders, de vrouwen hebben hun plek veroverd.”

Ze hebben ook verandering gebracht, stelt hij. Met de vrouwen ontstond meer aandacht voor parttime werken en dus voor een gezondere werk/privé-balans. “Vrouwen kijken anders tegen zaken aan. De mannen hebben eraan moeten wennen, hoor. Ik kom nog uit de tijd waar wel werd beweerd dat vrouwen niet voor alle vakken geschikt waren, met name fysiek niet. Maar die strijd is nu wel goeddeels gestreden. Voor de jongere generatie zeker.”

Goede afkomst

Uit een multivariabele regressieanalyse bleek dat vrouw zijn gepaard gaat met een grotere kans om als dermatoloog geregistreerd te worden. Wat ook een rol speelt is ouders hebben die tot de 20% rijksten in het land behoren of arts zijn. Dit sluit dus goed aan bij het voordeel van hoog opgeleid zijn en een goed netwerk hebben dat Zeegelaar al noemde. “Mensen maken vaak makkelijker contact met mensen die op hen lijken”, zegt hij. “Dit kan ook gevolgen hebben voor de selectieprocedures. Iemand kiezen die een totaal andere achtergrond heeft dan jijzelf is voor sommigen toch moeilijker. Maar je kunt je vergissen in hoe waardevol het kan zijn. Iemand die bijvoorbeeld uit een ander land komt en in een asielzoekerscentrum heeft gezeten, brengt vanuit die achtergrond leerzame levenservaringen mee.”

Dit neemt niet weg dat het toch hapert in de doorstroom. “Onder geneeskundestudenten is wel sprake van brede demografische verschuivingen, maar daarmee worden ze dus toch nog niet zo eenvoudig dermatoloog. Ik geef eens per jaar een college op de Vrije Universiteit in Amsterdam. Je ziet daar onder de studenten een enorme diversiteit, maar het gaat echt nog wel stapje voor stapje. Blijkbaar zijn er nog steeds belemmeringen in de selectie. Misschien moeten we meer leren denken langs de lijn van wat iemand tot de beste kandidaat maakt. Wat verder kijken dus, ook naar de vraag wat iemand voor mogelijkheden heeft gehad om zo ver te komen. En dan bedoel ik echt niet alleen de migratieachtergrond, maar ook de sociaaleconomische status. Het grote belang daarvan vond ik een van de meest opvallende bevindingen uit onze studie.”

Vervolg

Uit Zeegelaars betoog is duidelijk dat meer onderzoek nodig is. “Het zou bijvoorbeeld heel interessant zijn te kijken naar hoe de patiënt naar ons kijkt”, zegt hij. “Treffend in dit verband is wat een coassistent eens tegen me zei: ‘Ik ben een hockeymeisje en als ik iemand zie van een andere cultuur vraag ik me af hoe die naar me kijkt en hoe ik het contact kan verbeteren’. Het feit dat mensen met een Surinaamse achtergrond zo vaak bij mij komen, kan iets zeggen over de achterdocht die ze voelen voor een consult of behandeling bij een collega met een andere achtergrond. Hiermee wil ik zeker niet zeggen dat selectiecommissies discrimineren of iets tegenhouden. We hebben niet onderzocht hoe de selectieprocedures lopen. Ook dat zou interessant zijn te onderzoeken.”

In ieder geval zou iedereen met alle achtergronden dezelfde kansen moeten hebben, concludeert hij. “Het gaat mij er niet om dat iedere beroepsgroep een exacte afspiegeling van de samenleving moet zijn. Wel vind ik dat afkomst of sociaaleconomische achtergrond geen onnodige belemmering mag vormen voor talent. We moeten bereid zijn kritisch te kijken naar onze eigen selectieprocedures en naar wat wij eigenlijk verstaan onder de beste kandidaat. Ik hoop dat de jongere generatie dermatologen dit onderwerp verder oppakt. Zij kijken soms anders naar diversiteit en inclusiviteit dan mijn generatie. Daar kunnen wij van leren.”

Health Equity Research

Lianne Mulder, die de aanzet gaf tot het onderzoek van Magdalena c.s., is gepromoveerd wetenschapper op het gebied van kansenongelijkheid in de selectie voor (zorg)opleidingen in hbo en wo. Ze werkt als adviseur op het gebied van strategische, inclusieve, toekomstgerichte selectie voor zorgopleidingen.

Referentie

  1. Magdalena S, Li A, Zeegelaar J, Mulder L. Who becomes a dermatologist? A repeated cross-sectional study on diversity in the Dutch dermatological workforce. Plos One June 12 2026.