Orthopedie en reumatologie: meer hand in hand

Delen via:

Het multidisciplinaire overleg over reumapatiënten is aan het verdwijnen. Orthopedisch chirurg Kirsten Veenstra (Sint Maartenskliniek, Woerden/Nijmegen) betreurt dat. Haar boodschap: “Er is nog steeds een grote groep reumapatiënten met gewrichtsschade uit het verleden. Kijk goed naar deze patiënten en overleg zo nodig met een andere behandelaar.”

Tijdens haar orthopedische opleiding in 1996 in het Slotervaart ziekenhuis raakte Veenstra erg onder de indruk van de ziekte reuma. Het Slotervaart was een groot landelijk centrum voor reumapatiënten en de huidige medicatie was er nog niet. Patiënten hadden vergroeide gewrichten en er werden nekstabilisaties gedaan en protheses geplaatst bij soms nog jonge patiënten. Daarna werkte Veenstra in het Sint Franciscus Gasthuis in Rotterdam, destijds een van de tien beoogde landelijke reumacentra. “Mijn werk bestond voor meer dan de helft uit reumachirurgie aan handen, knieën, voeten en enkels. Er waren wekelijks gemeenschappelijke spreekuren met de reumatologen om behandelopties te bespreken, zoals medicatie, een operatie of aanpassingen aan schoenen. Er was ook terugkoppeling van de resultaten bij de patiënten. We waren dus continu met elkaar in gesprek over de beste zorg.”

Gemeenschappelijke poli

Met de komst van de biologicals ontstond minder snel schade aan gewrichten en veranderden de behandelingen. Daarmee neemt volgens Veenstra ook het multidisciplinaire overleg af. Zelf heeft zij haar reumachirurgie vanuit het Franciscus meegenomen naar haar huidige werkplek in Woerden, een van de locaties van de Sint Maartenskliniek. “Vanuit de hele regio zie ik nog steeds veel reumapatiënten, veelal ouderen met reumatoïde afwijkingen. Mijn nauwe samenwerking met de reumatologen is gebleven. Zo hebben we een gemeenschappelijke poliplek, waar we elkaar kunnen adviseren over de behandeling van patiënten. Er is ook een wekelijks voetenspreekuur waarbij een schoenmaker aanwezig is. Daar zien we ook reumapatiënten, en de reumatoloog kan rechtstreeks naar de schoenmaker verwijzen. Zulk contact en overleg was vroeger heel normaal, maar het gebeurt helaas steeds minder. Dat hoor ik ook van reumaverpleegkundigen aan wie ik lesgeef. Er zijn wel handenteams, met bijvoorbeeld een ergotherapeut, een plastisch chirurg en soms een reumatoloog. Maar landelijk is er nauwelijks nog multidisciplinaire kennisuitwisseling en zorg voor de patiënt. Reumaverpleegkundigen van elders vertellen me dat het lastig is om reumapatiënten te verwijzen naar bijvoorbeeld de orthopedie.”

Zelf bedachte hulpmiddelen

Indicaties om naar elkaar te verwijzen zijn bijvoorbeeld een pijnlijk gewricht, instabiele knieën, of drukplekken aan voeten of enkels. “Patiënten hebben soms al jaren pijn aan de voeten. Ik laat op congressen vaak dia’s zien van hulpmiddelen die mensen zelf hebben bedacht om maar op de been te blijven. Kussentjes, steuntjes, bruggetjes, pleisters…, van alles. Maar na een operatie komen zij vaak terug voor ook de andere voet. Mensen zijn blij dat ze van de pijn af zijn en dat ze weer schoeibare voeten hebben.”

Chirurgie komt met name in beeld bij stugge gewrichtsafwijkingen en deformiteiten, legt Veenstra uit. Een knie of hamerteen die nog soepel is, kan bijvoorbeeld worden gespalkt. “Maar als de behandelaar een gewricht niet recht kan duwen, dan heeft een spalk geen zin en kan een schoenmaker weinig doen. Bij zo’n rigide misvorming kan wellicht de orthopedisch chirurg wel iets betekenen.”

Volgens Veenstra zijn de huidige reumatologen wetenschappelijk goed opgeleid en weten zij veel over de werking van de medicijnen. Maar velen hebben in de behandeling van patiënten nooit contact gehad met een orthopedisch chirurg. “Zij hebben de chirurgie gewoonweg niet in het vizier en weten dus niet wat wij kunnen betekenen. Het zou fijn zijn als we vaker gezamenlijk een patiënt kunnen bespreken. Er is nog steeds een grote groep reumapatiënten met gewrichtsschade van voor de huidige behandelopties. In mijn eigen praktijk is 30% van de klachten gerelateerd aan reuma. Maar het gaat ook om patiënten die in het verleden een prothese hebben gehad die nu toe is aan vervanging. Multidisciplinaire samenwerking blijft van groot belang. Uiteindelijk willen we voor een patiënt de juiste zorg op het juiste tijdstip.”

Kijken naar de voeten

Veenstra noemt als ander knelpunt dat in de DAS-score (Disease Activity Score) de voeten niet zijn opgenomen. Daardoor kijken veel reumatologen en reumaverpleegkundigen niet standaard naar de voeten. “Terwijl daar veel problemen zitten. Het zou standaard moeten worden dat de patiënt de schoenen uitdoet zodat de voeten bekeken kunnen worden. Dat is belangrijk omdat een deel van de huidige biologicals het immuunsysteem onderdrukt. Het zou heel goed zijn om voor de start van behandeling met een biological de voeten te screenen op risico’s. Door drukplekken of hamertenen kunnen immers wondjes ontstaan en daarmee infecties. Ik geef veel les aan pedicures en leg hen uit waar zij op moeten letten en eventueel moeten overleggen met de huisarts of reumatoloog. Mijn doel is om vanaf de nulde lijn behandelaars bewust te maken van de gevaren voor reumapatiënten. Kijk naar deze mensen, laat hen de schoenen uittrekken en overleg zo nodig met een andere behandelaar.”

Veenstra noemt nog een situatie waar overleg gewenst is. Bij sommige goed ingestelde reumapatiënten kan een bepaald gewricht, veelal de knie of pols toch ontstoken blijven. De reumatoloog kan dan de medicatie verhogen of andere medicatie proberen, maar kan ook de orthopedisch chirurg vragen of lokaal een behandeling mogelijk is. “We kunnen bijvoorbeeld met een kijkoperatie veel ontstoken slijmvlies weghalen, waardoor de medicatie misschien omlaag kan. Zo kijk je op een andere manier naar de patiënt. Die kan daar enorm veel baat bij hebben. Overigens worden ook de nek en kaken van de klassieke reumapatiënten niet altijd gecontroleerd. Vroeger werd dat wel gedaan, zeker voorafgaand aan een operatie. Maar met name jonge specialisten denken niet altijd aan deze specifieke risico’s bij reuma.”

Eenheid

In het ziekenhuis in Woerden is er goed multidisciplinair contact en overleg. Patiënten ervaren de behandelaars als een eenheid. “Zij voelen zich enorm geborgd”, zegt Veenstra. “Ook wijzelf voelen ons echt een team. In andere locaties houden we wel eens een presentatie voor orthopeden en reumatologen, over hoe wij naar een patiënt kijken. Dat is leuk en leerzaam. Het werkt twee kanten op: ik denk dat orthopeden net zo goed reumatologische diagnoses kunnen missen. Bijvoorbeeld bij een jonge patiënt met een dikke knie. Het is goed als je elkaar kunt vragen om even mee te kijken. Niet alleen tijdens een gezamenlijk spreekuur, maar ook op andere momenten ‘tussendoor’. Maar dat kan pas als je elkaar als behandelaars kent.”

NERASS

Kirsten Veenstra is bestuurslid van NERASS (www.nerass.nl), de Nederlandse Vereniging voor Reumachirurgie. Dit is een medische multidisciplinaire vereniging van reumatologen, orthopedisch chirurgen, plastisch chirurgen, revalidatieartsen en neurochirurgen. “Hierin komt alles samen”, aldus Veenstra. “Iedere discipline is vertegenwoordigd in het bestuur. De vereniging is in 1991 opgericht vanuit het Slotervaart ziekenhuis. We organiseren twee congressen per jaar en momenteel webinars. Die worden altijd bezocht door tachtig tot honderd specialisten en physician assistants uit de verschillende disciplines. We leren veel van elkaar. We bespreken niet alleen medische onderwerpen, maar ook overkoepelende thema’s zoals patiënten en werk. Het is mooi om op deze manier kennis te bundelen en te verspreiden.”

Ook interessant voor u: de on demand webcast Precisiezorg dichterbij dan we denken

Rubriek 'De patiënt‘: 'De ziekte van Elisha heeft ook mijn leven veranderd’

sep 2021 | Kinderen

Lees meer over Rubriek 'De patiënt‘: 'De ziekte van Elisha heeft ook mijn leven veranderd’

Fertiliteit en zwangerschapsuitkomsten bij vrouwen met spondyloartritis

sep 2021 | Arthritis psoriatica, Spondyloartritis

Lees meer over Fertiliteit en zwangerschapsuitkomsten bij vrouwen met spondyloartritis

‘Pijn is een complexe ziekte’

sep 2021 | Hoofdpijn

Lees meer over ‘Pijn is een complexe ziekte’

Pijn aan de achtervoet: terminologie, behandeling en uitkomsten

sep 2021

Lees meer over Pijn aan de achtervoet: terminologie, behandeling en uitkomsten

Goede diagnose vormt de basis van de juiste RA-behandeling

sep 2021 | RA

Lees meer over Goede diagnose vormt de basis van de juiste RA-behandeling

Openheid heelt meer dan u denkt

sep 2021

Lees meer over Openheid heelt meer dan u denkt

Live webcast: De wondere wereld van bindweefselziekten

18 nov 2021 om 19:30 | ILD

Lees meer over Live webcast: De wondere wereld van bindweefselziekten

Live webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

10 nov 2021 om 20:30

Lees meer over Live webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

Expertdebat SLE en lupus nefritis

6 sep 2021 om 20:00 | SLE

Lees meer over Expertdebat SLE en lupus nefritis

Webcast Adult-onset Still’s Disease (AOSD)

30 jun 2021

Lees meer over Webcast Adult-onset Still’s Disease (AOSD)

Op de bres voor reumatologie

23 jun 2021

Lees meer over Op de bres voor reumatologie

Nieuwe EULAR-richtlijnen

23 jun 2021

Lees meer over Nieuwe EULAR-richtlijnen

Online SpA café: in gesprek met experts over axiale SpA

15 jun 2021 om 19:30 | Spondyloartritis

Lees meer over Online SpA café: in gesprek met experts over axiale SpA

Nieuwe ontwikkelingen in axiale SpA: wat moet ik weten als klinisch behandelaar? (Online SpA café: module 1)

15 jun 2021 om 19:30 | Spondyloartritis

Lees meer over Nieuwe ontwikkelingen in axiale SpA: wat moet ik weten als klinisch behandelaar? (Online SpA café: module 1)

Casuïstiek axiale SpA: de juiste afwegingen maken in de praktijk (Online SpA café: module 2)

15 jun 2021 om 20:30 | Spondyloartritis

Lees meer over Casuïstiek axiale SpA: de juiste afwegingen maken in de praktijk (Online SpA café: module 2)

Implementatie van innovatie binnen de reumazorg

Artritis, RA

Lees meer over Implementatie van innovatie binnen de reumazorg
Er zijn geen bijeenkomsten gevonden.

Een eensluidende definitie voor SLE in remissie

Lees meer
Lees meer over Een eensluidende definitie voor SLE in remissie

Risico op COVID-diagnose en hospitalisatie groter bij RA

Lees meer
Lees meer over Risico op COVID-diagnose en hospitalisatie groter bij RA

Video: Mycofenolaatmofetil beïnvloedt mogelijk effectiviteit van lenabasum bij dcSSc

Lees meer
Lees meer over Video: Mycofenolaatmofetil beïnvloedt mogelijk effectiviteit van lenabasum bij dcSSc

Neuropathische pijn bij handartrose vraagt aparte behandeling

Lees meer
Lees meer over Neuropathische pijn bij handartrose vraagt aparte behandeling

Baricitinib in een real-world setting voor RA

Lees meer
Lees meer over Baricitinib in een real-world setting voor RA

Kan de verpleegkundig specialist osteoporoseconsulten doen?

Lees meer
Lees meer over Kan de verpleegkundig specialist osteoporoseconsulten doen?

Video: COSMOS-studie toont voordelen guselkumab bij PsA-patiënt met onvoldoende respons op TNF-remmer

Lees meer
Lees meer over Video: COSMOS-studie toont voordelen guselkumab bij PsA-patiënt met onvoldoende respons op TNF-remmer

Polyfarmacie leidt vaak tot slechtere uitkomsten bij RA

Lees meer
Lees meer over Polyfarmacie leidt vaak tot slechtere uitkomsten bij RA

Bestaat subklinische ILD bij bindweefselziekten wel?

Lees meer
Lees meer over Bestaat subklinische ILD bij bindweefselziekten wel?

Samendraads - Unieke samenwerking tussen 1e en 2e lijn voor Fractuur Risico Management

sep 2021 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Samendraads - Unieke samenwerking tussen 1e en 2e lijn voor Fractuur Risico Management

Principes van sequentiële behandeling van fractuur risico management

sep 2021 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Principes van sequentiële behandeling van fractuur risico management

Herken en behandel de patiënt met een hoog fractuurrisico

aug 2021 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Herken en behandel de patiënt met een hoog fractuurrisico

Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

dec 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

dec 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

nov 2020

Lees meer over De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

okt 2020

Lees meer over Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

Zinnige Zorg voor patiënten met osteoporose

okt 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Zinnige Zorg voor patiënten met osteoporose

Vitamine D: rol bij osteoporose en COVID-19

sep 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Vitamine D: rol bij osteoporose en COVID-19