Veranderingen in antilichaamprofielen zijn mogelijk al 10 jaar voor de diagnose van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa zichtbaar. Dat blijkt uit een analyse van bloedmonsters die jaren vóór de diagnose waren afgenomen, waarbij antilichaamreacties tegen microbiële en niet-microbiële antigenen in kaart zijn gebracht.1
Inzicht in veranderingen in antilichaamreacties vóór het ontstaan van symptomen bij IBD kan helpen de vroegste immuunveranderingen in kaart te brengen, aldus postdoctoraal onderzoeker Arno Bourgonje (verbonden aan het UMC Groningen). Om deze veranderingen te karakteriseren analyseerden onderzoekers 2.000 serummonsters van 500 personen, onder wie 200 die de ziekte van Crohn ontwikkelden, 200 die colitis ulcerosa ontwikkelden en 100 gematchte controles zonder IBD. De monsters waren afgenomen op het moment van diagnose en ongeveer 2, 4 en 10 jaar daarvoor.
100.000 unieke antilichamen
Met een nieuwe, grootschalige analysemethode (PhIP-Seq) brachten de onderzoekers antilichaamreacties tegen 357.000 antigenen in kaart. In de 2.000 monsters identificeerden de onderzoekers vervolgens meer dan 100.000 unieke antilichamen en zagen ze dat in vergelijking met de controles zonder IBD de diversiteit aan antilichamen aanzienlijk minder was bij mensen die later de ziekte van Crohn of colitis ulcerosa ontwikkelden. De onderzoekers vonden tevens bij beide patiëntengroepen al tot 10 jaar vóór de diagnose afwijkende antilichaamreacties ten opzichte van de controles. Zo waren antilichaamreacties tegen herpesvirussen verhoogd en antilichaamreacties tegen Streptococcus pneumoniae (bij de ziekte van Crohn) en rinovirussen (bij colitis ulcerosa) verlaagd.
Ontstaan IBD voorspellen
Met een longitudinale analyse brachten de onderzoekers vervolgens veranderingen in antilichaamreacties in de jaren vóór de diagnose in kaart. Bij personen die de ziekte van Crohn ontwikkelden, namen antilichaamreacties tegen het eppstein-barrvirus en cytomegalovirus in de tijd toe. Bij toekomstige patiënten met colitis ulcerosa werd een toename van reacties tegen lichaamseigen antigenen zoals MADD gezien en een afname van reacties tegen S. pneumoniae.
Deze bevindingen bieden meer inzicht in het toekomstige ziektebeloop en kunnen het ontstaan van IBD mogelijk vroegtijdig voorspellen, aldus Bourgonje.
Bron:
Bourgonje AR, Innocenti G, Livanos AE, et al. Deciphering the prodrome of inflammatory bowel disease up to 10 years before disease onset by massively parallel serology. UEG Week 2026; OP046.