De afgelopen decennia is de hoeveelheid kennis over genetische en leefstijlgerelateerde risicofactoren voor niet-neovasculaire leeftijdsgebonden maculadegeneratie sterk toegenomen. Caroline Klaver (Radboud UMC, Nijmegen en Erasmus MC, Rotterdam) presenteerde een overzicht van deze risicofactoren en sloot af met een hoopvolle boodschap.
Klaver begon haar presentatie met genetische risicofactoren. Ze vertelde dat er op dit moment ongeveer zestig veelvoorkomende varianten bekend zijn.2 Naast ongunstige varianten zijn er ook varianten die het risico op niet-neovasculaire leeftijdsgebonden maculadegeneratie (AMD) verlagen. Zo vond de onderzoeksgroep van Klaver (Erasmus MC) zowel een gunstige als een ongunstige variant van het CFH-gen, dat betrokken is bij het complementsysteem.3
Aangezien iedereen een combinatie van varianten heeft, is het goed om de risico’s per gen op te tellen tot een zogenaamde polygenetische risicoscore. Uit een populatieonderzoek bleek dat deze scores gemiddeld genomen hoger waren in subgroepen van patiënten met AMD dan in 75-plussers zonder deze aandoening.3
Uit meta-analyses is gebleken dat het risico op niet-neovasculaire AMD hoger is voor mensen die roken, een ongezond dieet hebben, weinig bewegen en veel alcoholische dranken innemen. Uit een studie waarin mensen werden ingedeeld in 12 verschillende groepen op basis van een combinatie van hun genetische risico (laag-middelmatig–hoog–zeer hoog) en leefstijl (ongunstig–enigszins gunstig–gunstig), kwam naar voren dat een gunstige leefstijl het risico op AMD in alle genetische risicogroepen verlaagde. Dit effect bleek het grootst in de groep met het hoogste genetische risico.3
Kunnen patiënten hun leefstijl aanpassen? In een gerandomiseerde interventiestudie onder 55-plussers met middelmatige AMD ontving groep A standaardadvies, groep B gepersonaliseerde informatie over genetische en leefstijlrisico’s, en groep C hetzelfde als groep B, plus maandelijkse coaching. Na een jaar had groep C de leefstijl het sterkst aangepast. Klaver sloot af met de hoopvolle boodschap dat patiënten met AMD in staat zijn om hun leefstijl aan te passen.
Bronnen:
- Klaver C. Environmental and genetic risk factors for dry (and wet) AMD. EURETINA 2026.
- Gorman BR, Voloudakis G, Igo RP Jr, et al. Genome-wide association analyses identify distinct genetic architectures for age-related macular degeneration across ancestries. Nat Genet. 2024;56:2659-71.
- Colijn JM, Meester-Smoor M, Verzijden T, et al. Genetic risk, lifestyle, and age-related macular degeneration in Europe: The EYE-RISK Consortium. Ophthalmology. 2021;128:1039-49.