Data moeten inzicht geven in gevolgen COVID-19 voor kankerpatiënten

Delen via:

Astrid van der Veldt en Anne Marie Dingemans waren verrast door de snelheid waarmee hun initiatief om data te verzamelen over de gevolgen van COVID-19 voor kankerpatiënten van de grond kwam. Toch is het enthousiasme van hun vakgenoten in de oncologie om hieraan mee te werken heel begrijpelijk: ze worden allemaal geconfronteerd met dezelfde vragen over welke gevolgen deze nieuwe ziekte voor hun patiëntenpopulatie heeft.

Het begon met een telefoontje. “Astrid belde mij omdat ze wist dat we op onze afdeling in discussie waren over de vraag of longkankerpatiënten tijdens behandeling met chemotherapie of immunotherapie extra kwetsbaar waren voor ernstig beloop van COVID-19”, vertelt Dingemans. “Deze patiënten hebben immers een verhoogd risico op long- en andere infecties. Het zijn vaak oudere patiënten bij wie ook sprake is van comorbiditeit.” Van der Veldt vult aan: “We werden overvallen door de coronacrisis, en niet alleen door de capaciteitsproblemen die de toestroom van COVID-19 patiënten opleverde. We werden ook geconfronteerd met de vraag welke gevolgen COVID-19 zou hebben voor de behandeling van patiënten met kanker die werden behandeld met immuuntherapie of chemotherapie en of deze behandelingen veilig waren tijdens deze pandemie. Landelijk werd snel een ‘handvat’ geformuleerd over alternatieve behandelingen of uitstel van behandeling tijdens deze pandemie, maar dit handvat was alleen gebaseerd op theorie. Er was geen enkel wetenschappelijk bewijs en dat was onaangenaam, want het zou betekenen dat patiënten soms een oncologische behandeling zouden gaan krijgen die oncologisch gezien niet de eerste keus was.”

Voor Dingemans heel herkenbaar. “We hebben soms moeten beslissen een bestaande behandeling tijdelijk in een andere frequentie voort te zetten, of uit te stellen als we ervan uit konden gaan dat dit veilig mogelijk was”, zegt ze.

Data verzamelen

Al snel kwamen beide artsen tot dezelfde conclusie: we moeten data gaan registreren over de veiligheid van behandelingen van patiënten met kanker die COVID-19 krijgen. En toen ging het ineens snel. De twee namen het initiatief tot de registratie die de naam Dutch Oncology COVID-19 Consortium (DOCC) kreeg. Ze schreven een protocol voor een beperkte database, waarop goedkeuring door de medisch-ethische toetsingscommissie in sneltreinvaart tot stand kwam. Daaropvolgende mails naar NVALT, NVMO, KWF, NKF en veel patiëntenverenigingen leidden tot brede steun met financiële ondersteuning van KWF.

“We werden bijzonder aangenaam verrast over wat dit opleverde”, vertelt Van de Veldt. “De bereidheid onder artsen om patiëntdata aan te leveren was massaal.” Dingemans valt haar bij: “Het is echt uniek, want het is natuurlijk toch wel een ‘blauwe ogen’-registratie, gebaseerd op vertrouwen en zonder enig gekissebis over auteurschap. Geen discussie dus over wat we met die data gaan doen, want al onze collega’s voelden dezelfde behoefte om te weten welke oncologische behandeling ze veilig konden geven en welke patiënten at risk waren.”

Eerste analyse

Inmiddels zijn al gegevens van meer dan 650 patiënten geregistreerd met de combinatie van kanker en COVID-19. De diagnose kanker is minder dan vijf jaar geleden gesteld of ze hebben minder dan vijf jaar geleden behandeling ontvangen. Van de eerste groep van 442 patiënten bleken 351 geschikt voor analyse. Hierbij is uitgegaan van vier weken follow-up na de diagnose COVID-19, om in kaart te hebben of zij waren genezen van COVID-19 of – in 114 gevallen – daaraan waren overleden. “Uit die eerste analyse konden we concluderen dat patiënten met een hematologische maligniteit of met longkanker het significant slechter deden”, zegt Van der Veldt. “Ook een leeftijd van 65 jaar of ouder, man zijn of een tweede maligniteit hebben waren factoren die een verhoogd risico gaven.”

Bij hematologische maligniteiten speelt het feit dat het immuunsysteem van de patiënt gecompromitteerd is een rol. Bij longkanker is de reden lastig aan te wijzen, stelt Dingemans. “Het zijn vooral oudere patiënten natuurlijk, mensen die mogelijk al een slechtere conditie hebben. Dat speelt zeker mee”, zegt ze. “Verder lijkt het erop dat stadium IV een verhoogd risico geeft, maar de hoeveelheid data is nog te beperkt om hierover echt harde uitspraken te kunnen doen. Internationaal hebben ook registraties plaatsgevonden, en een presentatie tijdens het recente ESMO-congres liet zien dat immuuntherapie of behandeling met TKI’s veilig mogelijk gedurende de COVID-19-pandemie. Voor chemotherapie lijkt het beeld onduidelijker en lijkt het erop dat we als behandelaars vooral een verlaagde afweer moeten voorkomen door daarop het behandelregime af te stemmen. Het is verrassend hoe goed we dit alles nu met patiënten kunnen overleggen. Door alle media-aandacht voor COVID-19 weten zij inmiddels wat een ic-opname inhoudt.”

Vervolg geven

De bereidheid om mee te werken blijft ook na de eerste fase groot, omdat iedereen de behoefte heeft om tot verdieping van de data te komen. Tot nu toe gaat het nog om bescheiden patiëntaantallen, te gering nog om al veel over de invloed van COVID-19 op andere tumortypen dan hematologische maligniteiten of longkanker te kunnen zeggen.

De bedoeling is nu in samenwerking met IKNL de registratie voort te zetten. “Iedereen heeft dit tot nu toe gewoon erbij gedaan, er waren nauwelijks datamanagers bij betrokken. Het zou mooi zijn als er vanuit IKNL ondersteuning zou kunnen komen”, zegt Van der Veldt. Koppeling met initiatieven die internationaal zijn ontwikkeld, is eveneens interessant. “Natuurlijk hebben we daarbij dan wel te maken met vragen over privacyregelgeving,” zegt Van der Veldt, “en met het feit dat er tussen landen nuanceverschillen zijn in de wijze van registreren. Maar er zijn zeker initiatieven om tot een vervolg te komen.”

Patiënten zo goed mogelijk beschermen

De analyse van de data zal een rol gaan spelen om kankerpatiënten zo goed mogelijk door de coronapandemie heen te helpen als zij hierdoor worden getroffen. “Hierbij richten de vragen zich nu vooral op de invloed die chemotherapie heeft op het beloop van COVID-19 bij kankerpatiënten”, zegt Dingemans.

Van der Veldt zegt te hopen dat de data informatie gaat opleveren op basis waarvan bepaalde groepen kankerpatiënten extra kunnen worden beschermd. “Denk bijvoorbeeld aan prioriteit geven aan toediening van een vaccin als dit eenmaal beschikbaar is”, zegt ze. “Ondertussen beschermen patiënten zichzelf al, merken we. Veel kankerpatiënten gaan in zelfquarantaine. Ze worden heel voorzichtig, met als nadelig effect dat ze minder bewegen en conditie kunnen verliezen.” Heel herkenbaar voor Dingemans. “Veel van mijn patiëntcontacten zijn gedurende de eerste golf telefonisch geweest”, zegt ze. “En we hebben ook gezien dat er in deze periode minder kankerdiagnoses gesteld werden. Deels begrijpelijk, omdat het advies was om bij hoestklachten zonder koorts maar even thuis te blijven. Maar die hoestklachten kunnen ook een aanwijzing voor longkanker zijn. Hier zullen we alert op moeten zijn de komende tijd.”

DUCC

Informatie over het Dutch Oncology COVID-19 Consortium (DUCC) is te vinden op www.nvmo.org/2020/03/dutch-oncology-COVID-19-consortium. Dr. Astrid van der Veldt en prof. dr. Anne Marie Dingemans waren de initiatiefnemers. Van der Veldt is internist-oncoloog met als aandachtsgebied melanoom, urotheelcarcinoom en niercelcarcinoom. Longarts Dingemans is hoogleraar longziekten met als aandachtsgebied longkanker. Beiden zijn werkzaam in het Erasmus MC in Rotterdam.

MRI-gestuurde bestraling bij gelokaliseerde prostaatkanker: een erectiele functiebehoudende behandeling?

feb 2024 | Uro-oncologie

Lees meer over MRI-gestuurde bestraling bij gelokaliseerde prostaatkanker: een erectiele functiebehoudende behandeling?

ATTRACT: internationaal onderzoek naar nieuwe middelen zeldzame kankers

feb 2024 | Bot en wekedelentumoren, Leukemie

Lees meer over ATTRACT: internationaal onderzoek naar nieuwe middelen zeldzame kankers

Intensiteit behandeling endeldarmkanker afgenomen

feb 2024 | Chirurgie, Endoscopie, Maag-darm-leveroncologie, Radiotherapie

Lees meer over Intensiteit behandeling endeldarmkanker afgenomen

Gunstig effect van koffie bij darmkanker

feb 2024 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Gunstig effect van koffie bij darmkanker

Psilocybine als ondersteunende behandeling bij kankerpatiënten met depressie

feb 2024

Lees meer over Psilocybine als ondersteunende behandeling bij kankerpatiënten met depressie

Prognostische communicatie bij palliatieve kankerzorg: het belang van woorden én cijfers

feb 2024

Lees meer over Prognostische communicatie bij palliatieve kankerzorg: het belang van woorden én cijfers

Keynote webinar: Spotlight on antibody–drug conjugates in cancer

19 feb 2024 om 17:30 | Borstkanker

Lees meer over Keynote webinar: Spotlight on antibody–drug conjugates in cancer

Prostaatkanker nu en in de toekomst

25 jan 2024 | Uro-oncologie

Lees meer over Prostaatkanker nu en in de toekomst

Niet-melanoom huidkanker in de regio

31 aug 2023 | Dermato-oncologie, Radiotherapie

Lees meer over Niet-melanoom huidkanker in de regio

Keynote Webinar | Spotlight on Cardio-Oncology

16 mei 2023 om 17:30

Lees meer over Keynote Webinar | Spotlight on Cardio-Oncology

Borstkanker; een update op alle vlakken

9 mei 2023 om 20:00 | Borstkanker, Neuro-oncologie

Lees meer over Borstkanker; een update op alle vlakken

Een nieuw vooruitzicht voor patiënten met EGFR exon 20 insertie gemuteerd NSCLC

20 mrt 2023 | Longoncologie

Lees meer over Een nieuw vooruitzicht voor patiënten met EGFR exon 20 insertie gemuteerd NSCLC

Lung Academy webinar: Focus on difficult to treat patients with advanced NSCLC

17 feb 2023

Lees meer over Lung Academy webinar: Focus on difficult to treat patients with advanced NSCLC

Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

12 okt 2022 | Immuuntherapie

Lees meer over Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

Vaccinatiezorg voor medische risicogroepen

11 aug 2022 | HIV

Lees meer over Vaccinatiezorg voor medische risicogroepen

Immuno-oncologie module 1: immunologie en immuuntherapie

Lees meer over Immuno-oncologie module 1: immunologie en immuuntherapie

Immuno-oncologie module 2: Bijwerkingenmanagement en checkpoint inhibitors

Lees meer over Immuno-oncologie module 2: Bijwerkingenmanagement en checkpoint inhibitors

Immuno-oncologie module 3: Verpleegkundige casuïstiek

Lees meer over Immuno-oncologie module 3: Verpleegkundige casuïstiek
Er zijn geen bijeenkomsten gevonden.

Neoadjuvant nivolumab plus chemotherapie leidt tot pathologisch complete responsen bij vroeg-stadium TNBC

dec 2023 | Borstkanker, Immuuntherapie

Lees meer over Neoadjuvant nivolumab plus chemotherapie leidt tot pathologisch complete responsen bij vroeg-stadium TNBC

Bispecifiek antilichaam zanidatamab effectief in fase II-studie

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Bispecifiek antilichaam zanidatamab effectief in fase II-studie

Fusie-RNA mogelijk belangrijk nieuw doelwit bij behandeling borstkanker

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Fusie-RNA mogelijk belangrijk nieuw doelwit bij behandeling borstkanker

Toevoegen PI3K-remmer inavolisib verbetert PFS bij PIK3CA-gemuteerd HR+ mammacarcinoom

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Toevoegen PI3K-remmer inavolisib verbetert PFS bij PIK3CA-gemuteerd HR+ mammacarcinoom

T-DM1 verbetert totale en invasieve-ziektevrije overleving

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over T-DM1 verbetert totale en invasieve-ziektevrije overleving

Toevoegen ribociclib aan aromataseremmer verbetert invasieve ziektevrije overleving

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Toevoegen ribociclib aan aromataseremmer verbetert invasieve ziektevrije overleving

Minder mammogrammen mogelijk bij follow-up na curatieve borstkankerbehandeling

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Minder mammogrammen mogelijk bij follow-up na curatieve borstkankerbehandeling

Geen significant betere OS door toevoegen abemaciclib, wel 13 maanden verschil

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Geen significant betere OS door toevoegen abemaciclib, wel 13 maanden verschil

Beweging verbetert kwaliteit van leven tijdens palliatieve borstkankerbehandeling

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Beweging verbetert kwaliteit van leven tijdens palliatieve borstkankerbehandeling

Podcast: Progress in PARP inhibitors - An exciting option for treating metastatic prostate cancer?

dec 2023 | Uro-oncologie

Lees meer over Podcast: Progress in PARP inhibitors - An exciting option for treating metastatic prostate cancer?

Podcast pancreascarcinoom

dec 2022 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Podcast pancreascarcinoom

Botgezondheid bij mCRPC in de praktijk

okt 2021 | Uro-oncologie

Lees meer over Botgezondheid bij mCRPC in de praktijk

Slokdarm- en maagkanker

jun 2021 | Chirurgie, Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Slokdarm- en maagkanker

Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

feb 2021 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

MedNet Oncologie 2023-06

dec 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-06

MedNet Oncologie special Longkanker 2023-2

nov 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Longkanker 2023-2

MedNet Oncologie 2023-05

okt 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-05

MedNet Oncologie special Colectoraal carcinoom 2023

sep 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Colectoraal carcinoom 2023

MedNet Oncologie 2023-04

aug 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-04

MedNet Oncologie 2023-03

jun 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-03

MedNet Oncologie special Uro-Oncologie 2023

jun 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Uro-Oncologie 2023

MedNet Oncologie special Longkanker 2023

mei 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Longkanker 2023

MedNet Oncologie 2023-02

apr 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-02