De rol van echografie in de diagnostiek van reuscelarteriitis

Delen via:

Voor de diagnosestelling van reuscelarteriitis (RCA) is echografie het biopt van de arteria temporalis in toenemende mate aan het vervangen. Een methode die vraagt om gerichte expertise. Reumatologen Celina Alves en Cees Haagsma van Ziekenhuisgroep Twente, een van de expertisecentra op dit gebied, geven toelichting.

In het verleden was het nemen van een biopt van de arteria temporalis de gangbare methode voor de diagnostiek van RCA. “Je kunt echter niet stellen dat het de ‘gouden standaard’ is”, zegt Haagsma, “want de sensitiviteit ervan is tamelijk beperkt. De ontstekingsreactie van RCA is niet op alle plekken in het bloedvat gelijkmatig aanwezig, en de ontsteking kan zich ook in andere vaten dan in de arteria temporalis voordoen. De specificiteit van de test kan geen 100% zijn, doordat sprake is van interobservervariatie tussen pathologen. Ook kunnen niet alle vaten gebiopteerd worden die mogelijk aangedaan zijn.” Begrijpelijk dus dat naar alternatieven werd gezocht voor de diagnosestelling. De Duitse reumatoloog Wolfgang Schmidt was een voortrekker van de echografie bij RCA. “Hij publiceerde al eind vorige eeuw over zijn bevindingen op dit gebied”, vertelt Haagsma. “Maar hij gebruikte daarbij echoapparatuur die we nu als achterhaald beschouwen. De techniek was nog onvoldoende ver gevorderd om voldoende details te geven. Het beeld was moeilijk te interpreteren.”

Onderzoek

De ontwikkelingen stonden niet stil. Haagsma ontwikkelde al een kleine 10 jaar geleden interesse in de mogelijkheden voor toepassing van echografie bij RCA. “Ik vroeg mij af of er alternatieven voor het biopt waren”, vertelt hij. “Daarom heb ik ervaring opgedaan met redelijk bescheiden echoapparatuur. En ik nam deel aan een cursus die op dit gebied in Oxford werd gegeven, want naast Duitsland was ook in Engeland interesse en ervaring ontstaan in de toepassing van echografie bij RCA. Inmiddels is veel betere echoapparatuur op de markt gekomen voor het in beeld brengen van de bloedvatwand. Daarmee kunnen we veel meer details zien en dat heeft ervoor gezorgd dat echografie echt een volwaardig alternatief is geworden voor het biopt om de diagnose RCA te kunnen stellen.” Het werd bekend dat de vakgroep reumatologie zich toelegde op het onderwerp, wat leidde tot verwijzing van meer patiënten. “Inmiddels hebben we hier in huis de beschikking over 5 echografisten”, vertelt Alves. “Dit betekent dat we deze diagnostische dienst 24/7 kunnen aanbieden. Dat is ook nodig, want een van de meest gevreesde complicaties van RCA op de korte termijn is blindheid door verstopping van de bloedvaten. Snelle diagnostiek is dus heel belangrijk.”

Concentratie van zorg

De recente richtlijn RCA bevat een passage over de organisatie van de zorg voor patiënten met deze ziekte. “Die passage houdt verband met de noodzaak tot snelle diagnostiek”, zegt Alves. “Omdat RCA een zeldzame ziekte is, brengt die noodzaak tot snelle diagnostiek ook de noodzaak tot concentratie van deze zorg met zich mee. Wij hebben hiervoor een zorgpad ontwikkeld waarin we elke dag een tijdslot hebben waarin we de echografie kunnen doen, bloed kunnen prikken en zo nodig aanvullend onderzoek kunnen doen met PET-CT of MRI – meestal binnen 5 dagen – om de diagnosestelling zo snel mogelijk te kunnen realiseren. De MRI, PET-CT en het biopt zijn meestal niet binnen enkele dagen mogelijk. Slechts een beperkt aantal centra bieden deze zorg, zoals wij bieden in onze Fasttrack-kliniek.” De echoapparatuur moet van voldoende kwaliteit zijn om tot een goede diagnosestelling te kunnen komen. “Daar hangt uiteraard een prijskaartje aan; dat had ons ziekenhuis ervoor over”, zegt Haagsma. “Daarnaast is de 24/7 beschikbaarheid die we al noemden essentieel. En natuurlijk de expertise om het onderzoek te verrichten. De kwaliteitscyclus moet op orde zijn en moet ook worden onderhouden.” Ook tijd is een factor, vult Alves aan. “Voor een nieuwe patiënt vergt de procedure tot wel anderhalf uur. Daarvoor hebben we ruimte gecreëerd in het zorgpad. Maar omdat de ziekte zo zeldzaam is, wordt die niet iedere dag benut. Daarom wordt de agenda de dag ervoor gevuld met andere afspraken als die ruimte er is. Er komt dus ook wel enige logistiek bij kijken.”

Expertise versterken

De concentratie in een beperkt aantal centra is een goede zaak, stelt Haagsma. “Het zorgt ervoor dat consequent wordt gewerkt en geeft een ‘feedback loop’ die de expertise verder versterkt. Het helpt ook om zeldzame uitingsvormen van deze op zichzelf zoals gezegd al zeldzame ziekte beter te leren herkennen. Van oudsher zien we als reumatologen PMR, en beheersen we echografie van het bewegingsapparaat. Door de associatie van PMR met RCA is de diagnostiek en echografie van de bloedvaten dus bij ons terechtgekomen.” Die snelle diagnosestelling voorkomt dat de patiënt op de verkeerde gronden met prednison wordt behandeld of juist niet, stelt Haagsma. “Toepassing van corticosteroïden voorafgaand aan verdere diagnostiek geeft onzekerheid over de vraag of wel of niet sprake is van RCA. Corticosteroïden kunnen afwijkingen ‘wegpoetsen’ met vals negatief verder onderzoek tot gevolg. Maar het kan ook zo zijn dat er geen afwijkingen zijn maar dat hierover achteraf onzekerheid bestaat. Dan wordt dus ten onrechte toch maar doorgegaan met corticosteroïden. Dit is dus een extra argument voor snelle diagnostiek. En echografie is de enige modaliteit die nu als zodanig toepasbaar is.”

Toch nog rol voor biopt

Toepassing van echografie voor de diagnosestelling van RCA betekent overigens niet dat het nemen van een biopt van de arteria temporalis in alle gevallen achterwege kan worden gelaten. Haagsma legt uit: “Heeft de patiënt een hoge verdenking op RCA en toont de echografie bijpassende afwijkingen aan, dan is de diagnose zeker. Maar niet altijd is sprake van het klassieke beeld. De specificiteit en sensitiviteit van de echografie ligt tussen de 80 en 95%. Er zit dus nog altijd een mate van onzekerheid in. De onzekerheidsmarges worden kleiner als je er meer ervaring mee opbouwt, dus dan heb je minder vaak aanvullend diagnostisch onderzoek nodig, maar toch in sommige gevallen nog steeds wel.” Alves vult aan: “Bij craniële RCA is een echografie van de bloedvaten de eerste test wanneer er voldoende ervaring en expertise is. Maar bij een hoge verdenking en een onovertuigende echo neem je een biopt als tweede onderzoek. En wanneer RCA zich uit met een beeld wat vooral past bij betrokkenheid van de grote vaten, dan doe je in principe een PET-CT-scan.”

Jaarlijkse cursus

Haagsma was vanaf 2008 tot voor kort voorzitter van de werkgroep IRON (Imaging RheumatOlogy in the Netherlands) van de Nederlandse Vereniging voor Reumatologie. “Het doel is onder de vlag van die werkgroep beeldvorming en dus ook echografie-initiatieven binnen de reumatologie te stimuleren”, vertelt hij. “Sinds 2018 verzorgen we een jaarlijkse cursus over echografische diagnostiek bij RCA vanuit de Ziekenhuisgroep Twente, onder de vlag van IRON, in samenwerking met het Vasculitis Expertise Centrum van het UMC Groningen. We bieden die cursus aan voor zowel beginners als gevorderden. We zijn hiermee gestart voor reumatologen, maar laten sinds vorig jaar ook laboranten toe. Er neemt ook wel eens een enkele internist aan deel.” De kennis die in deze cursus wordt aangeboden, is niet alleen bedoeld om zelf de diagnostiek te kunnen verrichten met echografie. “Hij is ook bedoeld om reumatologen de techniek te leren begrijpen en interpreteren”, vertelt Haagsma. “Je moet weten hoe het werkt om de uitslag goed te kunnen beoordelen en daar gezond kritisch op te kunnen zijn.”

Klinisch bewijs binnen handbereik met behulp van AI

jun 2024 | Artrose

Lees meer over Klinisch bewijs binnen handbereik met behulp van AI

Nivel: preventie van artrose staat nog in de kinderschoenen

jun 2024 | Artrose

Lees meer over Nivel: preventie van artrose staat nog in de kinderschoenen

37,5 miljoen voor consortium regeneratieve geneeskunde

jun 2024 | Artrose, Chronische nierschade, Hartfalen

Lees meer over 37,5 miljoen voor consortium regeneratieve geneeskunde

Vergoeding voclosporine (Lupkynis)

jun 2024

Lees meer over Vergoeding voclosporine (Lupkynis)

Klinisch bewijs binnen handbereik met behulp van AI

jun 2024

Lees meer over Klinisch bewijs binnen handbereik met behulp van AI

Beter onderzoek door een optimale match tussen wetenschappers en patiëntenvertegenwoordigers

jun 2024

Lees meer over Beter onderzoek door een optimale match tussen wetenschappers en patiëntenvertegenwoordigers

Masterclass: Psoriatic Disease recente ontwikkelingen in de behandeling

22 mei 2024 om 20:00 | Artritis, Psoriasis

Lees meer over Masterclass: Psoriatic Disease recente ontwikkelingen in de behandeling

SpA café 7:
Perifere uitingen van SpA in de klinische praktijk

11 apr 2024 om 18:30 | Spondyloartritis

Lees meer over SpA café 7:
Perifere uitingen van SpA in de klinische praktijk

Expertdebat SLE, Deel 3 - Praktische handvatten: Van zwangerschapswens tot de rol van B-cellen in lupus

11 mrt 2024 | Immuuntherapie, SLE

Lees meer over Expertdebat SLE, Deel 3 - Praktische handvatten: Van zwangerschapswens tot de rol van B-cellen in lupus

Should baricitinib (Olumiant®) be the JAKi of choice in rheumatoid arthritis? – A review of the evidence

5 mrt 2024 | RA

Lees meer over Should baricitinib (Olumiant®) be the JAKi of choice in rheumatoid arthritis? – A review of the evidence

SpA café 5: De nieuwe ASAS-EULAR aanbevelingen voor de behandeling van axSpA

8 nov 2023 | Spondyloartritis

Lees meer over SpA café 5: De nieuwe ASAS-EULAR aanbevelingen voor de behandeling van axSpA

ReumaReality: gepersonaliseerde zorg voor uiteenlopende patiënten

30 okt 2023 om 20:00 | Artrose

Lees meer over ReumaReality: gepersonaliseerde zorg voor uiteenlopende patiënten

SpA café 6: Structurele schade bij axiale SpA

3 okt 2023 om 18:30 | Spondyloartritis

Lees meer over SpA café 6: Structurele schade bij axiale SpA

SpA café 3: pijn herkennen en behandelen bij patiënten met SpA

6 mrt 2023 | Arthritis psoriatica, Spondyloartritis

Lees meer over SpA café 3: pijn herkennen en behandelen bij patiënten met SpA

Expertdebat SLE en lupus nefritis - Deel 2

21 dec 2022 | Immuuntherapie, SLE

Lees meer over Expertdebat SLE en lupus nefritis - Deel 2

e-learning SpA in de praktijk

Psoriasis, Spondyloartritis

Lees meer over e-learning SpA in de praktijk
Er zijn geen bijeenkomsten gevonden.

Voclosporine in de behandeling van lupusnefritis

mei 2024 | Chronische nierschade, SLE

Lees meer over Voclosporine in de behandeling van lupusnefritis

Hoe abortuswetgeving invloed heeft op de reumatologiepatiënt

nov 2023 | Arteriitis, Arthritis psoriatica, Artrose, RA, SLE, Spondyloartritis

Lees meer over Hoe abortuswetgeving invloed heeft op de reumatologiepatiënt

Zo veilig zijn COVID-vaccins bij gebruik immuunsuppressiva

nov 2023 | Arthritis psoriatica, Spondyloartritis, Vaccinatie

Lees meer over Zo veilig zijn COVID-vaccins bij gebruik immuunsuppressiva

AI berekent straks de Sharp/van der Heijde-score bij RA

nov 2023 | RA

Lees meer over AI berekent straks de Sharp/van der Heijde-score bij RA

Op zoek naar de optimale timing om belimumab te starten

nov 2023 | SLE

Lees meer over Op zoek naar de optimale timing om belimumab te starten

Gaan digitale biomarkers de zorgkloof bij PsA en RA oplossen?

nov 2023 | RA, Spondyloartritis

Lees meer over Gaan digitale biomarkers de zorgkloof bij PsA en RA oplossen?

Behandeling RA met hydroxychloroquine verlaagt kans op leververvetting

nov 2023 | Hepatologie, RA

Lees meer over Behandeling RA met hydroxychloroquine verlaagt kans op leververvetting

Zwangerschap met reumatische aandoening geeft opvallend hoog CV-risico

nov 2023 | Arteriitis, Arthritis psoriatica, Artrose, JIA, RA, Sclerodermie, SLE, Spondyloartritis

Lees meer over Zwangerschap met reumatische aandoening geeft opvallend hoog CV-risico

Goed vergeleken: TNF-alfa- en JAK-remmer in real-life setting

nov 2023 | RA

Lees meer over Goed vergeleken: TNF-alfa- en JAK-remmer in real-life setting

Psoriatic Disease: het belang van anamnese en het herkennen van rode vlaggen

nov 2022 | Psoriasis

Lees meer over Psoriatic Disease: het belang van anamnese en het herkennen van rode vlaggen

De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

nov 2020

Lees meer over De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

okt 2020

Lees meer over Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

De ACR-adviezen voor reumatologische zorg tijdens de COVID-19-pandemie nader bekeken

aug 2020 | RA, SLE

Lees meer over De ACR-adviezen voor reumatologische zorg tijdens de COVID-19-pandemie nader bekeken

MedNet Reumatologie 2024-01

mrt 2024

Lees meer over MedNet Reumatologie 2024-01

MedNet Reumatologie 2023-04

dec 2023

Lees meer over MedNet Reumatologie 2023-04

MedNet Reumatologie 2023-02

jun 2023

Lees meer over MedNet Reumatologie 2023-02

MedNet Reumatologie 2023-01

mrt 2023

Lees meer over MedNet Reumatologie 2023-01

MedNet Reumatologie 2022-04

dec 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-04

MedNet Reumatologie 2022-03

sep 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-03

MedNet Reumatologie 2022-02

jun 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-02

MedNet Reumatologie 2022-01

mrt 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-01