Effectiviteit versneld goedgekeurde kankermedicijnen meestal niet bevestigd

Delen via:

Wanneer een nieuw geneesmiddel tegen kanker een onvervulde medische behoefte adresseert en de kans op klinische effectiviteit ‘redelijk waarschijnlijk’ wordt geacht, dan kan worden besloten het middel via een versnelde procedure beschikbaar te maken. Deze middelen blijken daarna in de meeste gevallen echter minder effectief dan gehoopt.1

Een versnelde goedkeuringsprocedure (‘accelerated approval’) bij een geneesmiddel is noodgedwongen veelal gebaseerd op surrogaat-uitkomstmaten. In de jaren daarna moet de producent daarom resultaten van klinische onderzoeken overleggen om te bevestigen of en, zo ja, in welke mate deze geneesmiddelen de klinische voordelen bieden waarop de versnelde goedkeuring anticipeerde. Deze gang van zaken vindt overigens zijn oorsprong in de hiv-epidemie uit de jaren 80 van de vorige eeuw, waarop men zo daadkrachtig mogelijk wilde kunnen reageren. Tegenwoordig wordt deze shortcut bij goedkeuring voornamelijk gebruikt bij oncologische middelen. Daarvan vindt tegenwoordig ongeveer een derde via versnelde goedkeuring zijn weg naar de markt.

Langdurige onzekerheid

Veel surrogaat-uitkomstmaten in de oncologie correleren slecht met overleving. Mede daardoor kan er na goedkeuring veel onzekerheid blijven bestaan over de klinische waarde van middelen die in eerste instantie langs deze meetlat zijn gelegd. Als bevestigende trials dan worden uitgesteld, kan het gebeuren dat (oncologische) middelen meer dan 10 jaar worden gebruikt zonder aanvullend bewijs.

Dit was voor onderzoekers uit het Brigham and Women’s Hospital annex de universiteit van Harvard in Boston aanleiding om in een cohortonderzoek na te gaan of versneld goedgekeurde oncologische medicijnen ook werkelijk klinische voordelen bezaten. De onderzoekers identificeerden oncologische middelen waaraan tussen 2013 en 2023 versnelde goedkeuring is verleend. Ze analyseerden 1) de kwaliteit van leven of totale overleving bij versneld goedgekeurde middelen met meer dan 5 jaar follow-up; en 2) het bewijs dat in bevestigende trials werd aangevoerd en waarop conversie (voor medio 2023) naar reguliere goedkeuring was gebaseerd.

Klinisch voordeel bij 43 procent

De onderzoekers vonden 129 oncologische middelen waaraan de FDA tussen 2013 en 2023 een versnelde goedkeuring heeft toegekend. Conversie naar reguliere goedkeuring volgde in de regel 1 of 2 jaar later. Analyse nummer 1 bevatte 46 middelen met meer dan 5 jaar follow-up. In de meeste gevallen hadden bevestigende onderzoeken medio 2023 (nog) geen voordeel aangetoond in termen van algehele overleving of kwaliteit van leven. Van de 46 middelen waren er na gemiddeld 6,3 jaar 26 (63%) omgezet in reguliere goedkeuring, terwijl 10 middelen (22%) waren teruggetrokken en 7 (15%) nog geen conversie hadden doorgemaakt. Bevestigende onderzoeken toonden bij 20 van de 46 middelen (43%) klinisch voordeel aan. Tussen 2013 en 2023 nam de tijd tot terugtrekking af van gemiddeld 9,9 naar 3,6 jaar; de tijd tot reguliere goedkeuring nam toe van 1,6 naar 3,6 jaar.

Aanleiding voor reguliere goedkeuring

Uit analyse nummer 2 bleek dat de reguliere goedkeuring die aan in totaal 48 middelen werd toegekend, bij 19 (40%) was gebaseerd op totale overleving, bij 21 (44%) op progressievrije overleving, bij 5 (10%) op responspercentage plus responsduur, en bij 2 (4%) op responspercentage. Er was 1 middel (2%) dat reguliere goedkeuring verwierf, ondanks een negatieve bevestigende trial. Van de 48 middelen bleef bij 18 (38%) de indicatie ongewijzigd, terwijl bij 30 (63%) de indicatie(s) veranderde(n), bijvoorbeeld inzet in een eerdere lijn. De FDA bleek in de afgelopen 10 jaar steeds vaker surrogaatmaten zoals responspercentage te gebruiken om conversie van versnelde naar reguliere goedkeuring te onderbouwen.

De auteurs benadrukken dat patiënten die oncologische medicijnen gebruiken die versneld zijn goedgekeurd maar uiteindelijk geen voordelen hebben laten zien in patiëntgerichte klinische uitkomsten, hierover duidelijk geïnformeerd moeten worden. 

Bron:

  1. Liu ITT, Kesselheim AS, Scheffer Cliff ER. Clinical benefit and regulatory outcomes of cancer drugs receiving accelerated approval. JAMA. 2024;331:1471-9.

Afamitresgene autoleucel bij gevorderd synoviaal sarcoom en myxoïd rondcellig liposarcoom

jul 2024 | Bot en wekedelentumoren

Lees meer over Afamitresgene autoleucel bij gevorderd synoviaal sarcoom en myxoïd rondcellig liposarcoom

“TIL’s kunnen behandeling van borstkanker gaan veranderen”

jul 2024 | Borstkanker

Lees meer over “TIL’s kunnen behandeling van borstkanker gaan veranderen”

Verspilling van goede geneesmiddelen is een verspilde kans!

jul 2024

Lees meer over Verspilling van goede geneesmiddelen is een verspilde kans!

Verschillende progestagenen verhogen risico op intracraniaal meningeoom

jul 2024 | Neuro-oncologie

Lees meer over Verschillende progestagenen verhogen risico op intracraniaal meningeoom

Gebruik van ePRO-platform Kaiku voor monitoren symptomen bij melanoompatiënten

jul 2024 | Dermato-oncologie

Lees meer over Gebruik van ePRO-platform Kaiku voor monitoren symptomen bij melanoompatiënten

Is neoadjuvante immuuntherapie een optie bij hormoongevoelige borstkanker?

jul 2024 | Borstkanker

Lees meer over Is neoadjuvante immuuntherapie een optie bij hormoongevoelige borstkanker?

Opioïden in de 2e lijn: Sleutels tot effectieve bestrijding van maligne pijn

10 sep 2024 om 20:00

Lees meer over Opioïden in de 2e lijn: Sleutels tot effectieve bestrijding van maligne pijn

Pakketbeslissingen en (on-)zekere kosteneffectiviteit: Willingness to Pay voor geneesmiddelen

1 jul 2024

Lees meer over Pakketbeslissingen en (on-)zekere kosteneffectiviteit: Willingness to Pay voor geneesmiddelen

Challenges in advanced Cutaneous T-cell Lymphoma (CTCL) – diagnosis and management

10 jun 2024 om 16:30 | Lymfoom

Lees meer over Challenges in advanced Cutaneous T-cell Lymphoma (CTCL) – diagnosis and management

Keynote webinar: Spotlight on antibody–drug conjugates in cancer

19 feb 2024 om 17:30 | Borstkanker

Lees meer over Keynote webinar: Spotlight on antibody–drug conjugates in cancer

Prostaatkanker nu en in de toekomst

25 jan 2024 | Uro-oncologie

Lees meer over Prostaatkanker nu en in de toekomst

Niet-melanoom huidkanker in de regio

31 aug 2023 | Dermato-oncologie, Radiotherapie

Lees meer over Niet-melanoom huidkanker in de regio

Keynote Webinar | Spotlight on Cardio-Oncology

16 mei 2023 om 17:30

Lees meer over Keynote Webinar | Spotlight on Cardio-Oncology

Borstkanker; een update op alle vlakken

9 mei 2023 om 20:00 | Borstkanker, Neuro-oncologie

Lees meer over Borstkanker; een update op alle vlakken

Lung Academy webinar: Focus on difficult to treat patients with advanced NSCLC

17 feb 2023

Lees meer over Lung Academy webinar: Focus on difficult to treat patients with advanced NSCLC

Immuno-oncologie module 1: immunologie en immuuntherapie

Lees meer over Immuno-oncologie module 1: immunologie en immuuntherapie

Immuno-oncologie module 2: Bijwerkingenmanagement en checkpoint inhibitors

Lees meer over Immuno-oncologie module 2: Bijwerkingenmanagement en checkpoint inhibitors

Immuno-oncologie module 3: Verpleegkundige casuïstiek

Lees meer over Immuno-oncologie module 3: Verpleegkundige casuïstiek

ESMO in ORANJE 2024

zaterdag 14 sep 2024 van 18:00 tot 20:00 | Borstkanker, Bot en wekedelentumoren, Dermato-oncologie, Gynaecologische oncologie, Hoofd-halsoncologie, Maag-darm-leveroncologie, Ouderen, Uro-oncologie

Lees meer over ESMO in ORANJE 2024

Nieuwe risicoscore voor VTE bij kankerpatiënten

jun 2024 | Benigne hematologie

Lees meer over Nieuwe risicoscore voor VTE bij kankerpatiënten

AI-chatbot helpt bij het plannen van nieuwe afspraak bij no-show voor coloscopie

jun 2024 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over AI-chatbot helpt bij het plannen van nieuwe afspraak bij no-show voor coloscopie

Complete responsen met dostarlimab bij mismatch repair deficiënt lokaal gevorderd rectumcarcinoom lijken duurzaam

jun 2024 | Chirurgie, Maag-darm-leveroncologie, Radiotherapie

Lees meer over Complete responsen met dostarlimab bij mismatch repair deficiënt lokaal gevorderd rectumcarcinoom lijken duurzaam

Trastuzumab-deruxtecan verbetert progressievrije overleving bij HER2-low en HER2-ultralow gemetastaseerd mammacarcinoom

jun 2024 | Borstkanker

Lees meer over Trastuzumab-deruxtecan verbetert progressievrije overleving bij HER2-low en HER2-ultralow gemetastaseerd mammacarcinoom

Duale immuuntherapie met nivolumab plus ipilimumab verbetert totale overleving van irresectabel hepatocellulair carcinoom

jun 2024 | Hepatologie, Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Duale immuuntherapie met nivolumab plus ipilimumab verbetert totale overleving van irresectabel hepatocellulair carcinoom

Langetermijnresultaten DESTINY-BREAST03 bevestigen eerdere bevindingen

jun 2024 | Borstkanker

Lees meer over Langetermijnresultaten DESTINY-BREAST03 bevestigen eerdere bevindingen

Durvalumab-onderhoudsbehandeling verbetert totale overleving bij limited-stage kleincellig longcarcinoom

jun 2024 | Longoncologie

Lees meer over Durvalumab-onderhoudsbehandeling verbetert totale overleving bij limited-stage kleincellig longcarcinoom

Levertransplantatie plus chemotherapie verlengt totale overleving bij irresectabele colorectale levermetastasen

jun 2024 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Levertransplantatie plus chemotherapie verlengt totale overleving bij irresectabele colorectale levermetastasen

Perioperatieve chemotherapie verbetert totale overleving bij resectabel oesofaguscarcinoom

jun 2024 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Perioperatieve chemotherapie verbetert totale overleving bij resectabel oesofaguscarcinoom

Podcast: Progress in PARP inhibitors - An exciting option for treating metastatic prostate cancer?

dec 2023 | Uro-oncologie

Lees meer over Podcast: Progress in PARP inhibitors - An exciting option for treating metastatic prostate cancer?

Podcast pancreascarcinoom

dec 2022 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Podcast pancreascarcinoom

Botgezondheid bij mCRPC in de praktijk

okt 2021 | Uro-oncologie

Lees meer over Botgezondheid bij mCRPC in de praktijk

Slokdarm- en maagkanker

jun 2021 | Chirurgie, Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Slokdarm- en maagkanker

Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

feb 2021 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

MedNet Oncologie special Longkanker 2024

jun 2024

Lees meer over MedNet Oncologie special Longkanker 2024

MedNet Oncologie 2024-03

jun 2024

Lees meer over MedNet Oncologie 2024-03

MedNet Oncologie 2024-02

apr 2024

Lees meer over MedNet Oncologie 2024-02

MedNet Oncologie special Uro-Oncologie 2024

mrt 2024

Lees meer over MedNet Oncologie special Uro-Oncologie 2024

MedNet Oncologie 2024-01

feb 2024

Lees meer over MedNet Oncologie 2024-01

MedNet Oncologie 2023-06

dec 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-06

MedNet Oncologie special Longkanker 2023-2

nov 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Longkanker 2023-2

MedNet Oncologie 2023-05

okt 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-05

MedNet Oncologie special Colectoraal carcinoom 2023

sep 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Colectoraal carcinoom 2023