Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van metformine

Delen via:

Metformine is het oudste en wereldwijd meest voorgeschreven orale bloedsuikerverlagende middel, en wordt beschouwd als eerstelijns-therapie voor patiënten met type 2 diabetes. Echter, het werkingsmechanisme wordt nog steeds bediscussieerd. Ook is er nog veel onduidelijkheid over de voor- en nadelen op cardiovasculaire uitkomsten. Daarnaast heeft de FDA recent het label van metformine aangepast waardoor aanzienlijk meer patiënten met chronisch nierfalen het middel kunnen gebruiken.

Historisch gezien is de glucoseverlagende werking van metformine met name toegeschreven aan directe effecten op de lever. Echter, de concentraties van metformine in de darm zijn circa 300 maal hoger dan in het plasma. Dit maakt de darm een belangrijk reservoir voor metformine en potentieel verantwoordelijk voor veel van de glucoseverlagende effecten. Recente studies laten zien dat metformine de actieve reabsorptie van galzouten in de darm remt. Deze galzouten leiden, via activatie van TGR5 receptoren, tot secretie van het glucoseverlagende incretinehormoon GLP-1. Metformine activeert ook een nervus vagus gemedieerde darm-hersenen-as via welke de glucose-productie in de lever kan worden geremd. Daarnaast heeft metformine ook effecten op het microbioom, al zijn de gevonden resultaten hierop nog erg inconsistent.

Cardiovasculaire uitkomsten en kanker

De effecten van metformine op cardiovasculaire uitkomsten zijn reeds lange tijd bekend uit de UKPDS studie in recent gediagnosticeerde type 2 diabetespatiënten. Dit onderzoek toonde aan dat na bijna 11 jaar metformine in vergelijking met conventionele therapie het risico op hartinfarcten reduceerde met 39% en op mortaliteit met 36%. Ook het risico op microvasculaire ziekten daalde met 29%, al was dit niet statistisch significant (p=0.19). Echter, uit een substudie van de UKPDS bleek dat het toevoegen van metformine aan een sulfonylureum (SU)-derivaat leidde tot een verminderde daling van mortaliteit, vergeleken met het continueren van enkel een SU-derivaat.

Kanker

Metformine lijkt een positief effect te hebben op kanker. Britse epidemiologen ontdekten dat het percentage sterfgevallen door kanker lager was bij patiënten behandeld met metformine, en over het geheel kwam kanker minder voor dan bij patiënten die behandeld werden met andere middelen. Andere populatiestudies lieten vergelijkbare resultaten zien. Toch is er nog veel onduidelijkheid over de preventieve en therapeutische effecten van metformine op kanker en kunnen hierover geen harde uitspraken worden gedaan. De meer dan 100 op dit moment gaande klinische studies naar deze relatie zullen meer duidelijkheid opleven binnen dit onderzoeksgebied. Eveneens is er veel interesse in de effecten van andere biguanide formulaties, combinatietherapie met standaard oncologische geneesmiddelen (waaronder tyrosine-kinase inhibitoren) en oncologische makers van gevoeligheid voor metformine.

GLINT studie

Concluderend kan gesteld worden dat tot op de dag van vandaag de echte voor- en nadelen van metformine nog onduidelijk zijn. Gehoopt wordt dat de GLINT studie, het eerste grote (12.000 patiënten) gerandomiseerde onderzoek naar de effecten van metformine op cardiovasculaire uitkomsten en kanker sinds de UKPDS, hier meer duidelijkheid over zal geven.

Nieuw label

Vanwege het vergrote risico op het ontwikkelen van lactaatacidose gold metformine volgens de FDA als gecontra-indiceerd bij patiënten met een serum creatininespiegel ≥1,5 mg/dL voor mannen en ≥1,4 mg/dL voor vrouwen. Al langer werden zorgen geuit dat deze regels mogelijk te streng zouden zijn en veel patiënten met type 2 diabetes ten onrechte metformine zou worden onthouden. Nu is dit label sinds twee maanden herzien.

De voorzorgsmaatregelen die nu gelden zijn:
(1) eGFR zou bepaald moeten worden voordat metformine wordt gestart;
(2) het starten van metformine wordt niet aangeraden bij patiënten met een eGFR van 30-45 ml/min/1.73m2;
(3) bij patiënten die reeds metformine gebruiken maar een daling van eGFR vertonen tot <45 ml/min/1.73m2 moeten de voor- en nadelen van het continueren van de therapie worden bepaald;
(4) bij patiënten met een eGFR <30 ml/min/1.73m2 is metformine altijd gecontra-indiceerd.
Door deze veranderingen in advies kunnen er in de Verenigde Staten nu aanzienlijk meer patiënten behandeld worden met metformine: 86.900 met een eGFR ≥45 ml/min/1.73m2 (CKD-EPI) en 784.700 met een eGFR 30-44 ml/min/1.73m2.

Screenen op suïciderisico bij diabetes: waarom artsen aarzelen, maar dat niet zouden moeten

jul 2021

Lees meer over Screenen op suïciderisico bij diabetes: waarom artsen aarzelen, maar dat niet zouden moeten

Diabetesmedicijn bewezen effectief tegen nierfalen

jul 2021 | Chronische nierschade, Dialyse, Hartfalen, Niertransplantatie

Lees meer over Diabetesmedicijn bewezen effectief tegen nierfalen

Diabetes Digest: actuele content door & voor zorgverleners

jun 2021

Lees meer over Diabetes Digest: actuele content door & voor zorgverleners

HbA1c geassocieerd met subklinische atherosclerose bij mensen zonder diabetes

jun 2021 | Atherosclerose

Lees meer over HbA1c geassocieerd met subklinische atherosclerose bij mensen zonder diabetes

Empagliflozine goedgekeurd voor de behandeling van volwassenen met hartfalen en verminderde ejectiefractie

jun 2021 | Hartfalen

Lees meer over Empagliflozine goedgekeurd voor de behandeling van volwassenen met hartfalen en verminderde ejectiefractie

Effectiviteit en veiligheid van cagrilintide plus semaglutide voor gewichtsverlies

jun 2021 | Endocrinologie

Lees meer over Effectiviteit en veiligheid van cagrilintide plus semaglutide voor gewichtsverlies

DM2 Pubquiz

12 okt 2021 om 20:00 | Endocrinologie

Lees meer over DM2 Pubquiz

ADA Highlights 2021

5 jul 2021 om 20:30 | Diabetes

Lees meer over ADA Highlights 2021

Ernstige hypoglykemie; het bespreken waard

2 jun 2021 | Kinderen

Lees meer over Ernstige hypoglykemie; het bespreken waard

EASD Highlights 2020

22 dec 2020 | Diabetes

Lees meer over EASD Highlights 2020

ADA Highlights 2020

29 jun 2020 om 20:30 | Diabetes

Lees meer over ADA Highlights 2020

EASD Highlights 2019

10 okt 2019 om 20:30 | Diabetes

Lees meer over EASD Highlights 2019

ADA Highlights 2019

1 jul 2019 om 20:30 | Diabetes

Lees meer over ADA Highlights 2019

Diabetische voet; een nieuwe multidisciplinaire richtlijn

3 okt 2018 om 20:30

Lees meer over Diabetische voet; een nieuwe multidisciplinaire richtlijn

Diabetes Mellitus Type 2: nieuwe richtlijnen voor de huisarts

12 jul 2018 om 20:30

Lees meer over Diabetes Mellitus Type 2: nieuwe richtlijnen voor de huisarts

Persoonsgerichte diabeteszorg en preventie

Diabetes

Lees meer over Persoonsgerichte diabeteszorg en preventie

E-learning over de nieuwe NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 (2018)

Lees meer over E-learning over de nieuwe NHG-Standaard Diabetes mellitus type 2 (2018)

EASD in ORANJE 2021

woensdag 29 sep 2021 van 18:00 tot 22:00

Lees meer over EASD in ORANJE 2021

Regionale bijeenkomsten DM2 Pubquiz

dinsdag 12 okt 2021 van 19:30 tot 22:00 | Endocrinologie

Lees meer over Regionale bijeenkomsten DM2 Pubquiz

NDF-nascholing: Cardiorenale complicaties bij DM Type 2

woensdag 1 dec 2021 van 18:30 tot 21:00 | Diabetes

Lees meer over NDF-nascholing: Cardiorenale complicaties bij DM Type 2

Testosteronsuppletie verlaagt risico op diabetes

Lees meer
Lees meer over Testosteronsuppletie verlaagt risico op diabetes

Diabetes verhoogt risico op HF bij patiënten met STEMI

Lees meer
Lees meer over Diabetes verhoogt risico op HF bij patiënten met STEMI

Brede toepasbaarheid dapagliflozine in real world

Lees meer
Lees meer over Brede toepasbaarheid dapagliflozine in real world

SGLT2-remmers en ARNi’s: wel of geen eerstelijnsbehandeling voor HFrEF?

Lees meer
Lees meer over SGLT2-remmers en ARNi’s: wel of geen eerstelijnsbehandeling voor HFrEF?

Nieuwe ESC 2021 Heart Failure Guidelines

Lees meer
Lees meer over Nieuwe ESC 2021 Heart Failure Guidelines

Video: Wat betekenen de resultaten van GRADE voor de klinische praktijk?

Lees meer
Lees meer over Video: Wat betekenen de resultaten van GRADE voor de klinische praktijk?

Video: Een overzicht van de SURPASS-trials - wat is er tot nu toe bekend?

Lees meer
Lees meer over Video: Een overzicht van de SURPASS-trials - wat is er tot nu toe bekend?

Meer cardiovasculaire voordelen met SGLT2-remmers of GLP-1-receptoragonisten?

Lees meer
Lees meer over Meer cardiovasculaire voordelen met SGLT2-remmers of GLP-1-receptoragonisten?

Belangrijke updates van de 2021 Standards of Medical Care in Diabetes

Lees meer
Lees meer over Belangrijke updates van de 2021 Standards of Medical Care in Diabetes

Podcast: Christel Hendrieckx over de psychologische impact van hypoglykemie

okt 2020

Lees meer over Podcast: Christel Hendrieckx over de psychologische impact van hypoglykemie

Podcast: William Polonsky over de impact van 'diabetes distress' op welzijn en glucoseregulatie

okt 2020

Lees meer over Podcast: William Polonsky over de impact van 'diabetes distress' op welzijn en glucoseregulatie

Frank Snoek over de rol van de EASD-studiegroep Psychosocial Aspects of Diabetes

sep 2020

Lees meer over Frank Snoek over de rol van de EASD-studiegroep Psychosocial Aspects of Diabetes

Neuropathische pijn bij diabetes

feb 2020

Lees meer over Neuropathische pijn bij diabetes