Radionuclidentherapieën bij gemetastaseerd prostaatcarcinoom: effectevaluatie en prognostische parameters

Delen via:

Op 19 januari promoveerde Maarten van der Doelen aan de Radboud Universiteit Nijmegen op zijn proefschrift ‘Targeted alpha-radionuclide therapies in metastatic prostate cancer’. Als promotor trad op prof. dr. W.R. Gerritsen; copromotoren waren dr. I.M. van Oort en dr. N. Mehra. Van der Doelen is momenteel werkzaam als aios Urologie in het Radboudumc te Nijmegen.

1. Wat was het doel van je promotieonderzoek?

Doel was om alfa-radionuclidentherapie middels radium-223 en actinium-225 te evalueren bij patiënten met gemetastaseerd castratieresistent prostaatcarcinoom, met behulp van data uit de dagelijkse klinische praktijk. Daarbij lag de focus op effectevaluatie van deze therapieën en de identificatie van prognostische parameters, om de selectie van patiënten voor deze therapieën in de toekomst te verbeteren.

2. Wat wil jij dat de klinische dokter van jouw onderzoek weet?

Prostaatcarcinoom is de meest voorkomende kanker onder mannen in Nederland. Gemetastaseerd prostaatcarcinoom is doorgaans niet te genezen. Decennialang was androgeendeprivatietherapie de enige beschikbare therapeutische behandeling voor patiënten met gemetastaseerd prostaatcarcinoom. De therapeutische mogelijkheden zijn de afgelopen jaren echter aanzienlijk veranderd, door registratie van verschillende nieuwe levensverlengende middelen en de eerdere toepassing van deze therapieën, al in het hormoongevoelige stadium. Alfa-radionuclidentherapie met radium-223 is sinds 2013 geregistreerd als levensverlengende therapie voor patiënten met gemetastaseerd castratieresistent prostaatcarcinoom. Daarnaast groeit de belangstelling voor radioligandtherapie middels prostaatspecifiek membraanantigeen (PSMA) gerichte alfa-radionuclidentherapie met actinium-225, na veelbelovende resultaten in kleine patiëntcohorten.

Met de toegenomen opties is selectie van de voorkeurstherapie voor de individuele patiënt nog belangrijker geworden. Kennis van prognostische factoren kan leiden tot een betere patiëntselectie voor elke beschikbare therapie, betere behandelresultaten en een verlaging van zorgkosten.

Mijn proefschrift laat zien dat het mogelijk is het effect van radionuclidentherapieën te voorspellen, op basis van patiëntkarakteristieken (zoals performance status, aantal eerdere therapieën, aantal metastasen), veranderingen in genen die verantwoordelijk zijn voor herstel van DNA-schade (onder andere ATM, BRCA2 en CDK12) en veranderingen in tumormarkers (alkalisch fosfatase). Ook blijkt dat het effect van radionuclidentherapieën kan worden geëvalueerd met moderne beeldvormingstechnieken (zoals PSMA PET/CT) en metingen van de kwaliteit van leven.

3. Wat was het meest frustrerende onderdeel van je onderzoek?

We hebben veel data uit de dagelijkse klinische praktijk gebruikt. Dat heeft een toegevoegde waarde, want het is bekend dat patiënten die in gerandomiseerde studies worden behandeld aanzienlijk verschillen van patiënten in de dagelijkse klinische praktijk. Een belangrijk probleem is echter dat dan vaak ook minder data verzameld worden, omdat dit niet altijd in het belang is van de individuele patiënt. Dit leidt tot missing data en hoewel je hiervoor kunt corrigeren, geeft het wel een extra uitdaging in de data-analyse.

4. Welk moment/inzicht bracht een doorbraak?

In samenwerking met het universiteitsziekenhuis van Heidelberg hebben we als een van de eerste klinieken ter wereld patiënten met vergevorderd gemetastaseerd castratieresistent prostaatcarcinoom behandeld met actinium-225 gelabelde PSMA-radioligandtherapie. Alle patiënten hadden meermaals hormonale en chemotherapie ondergaan. De resultaten waren zeer indrukwekkend. We observeerden een hoge mate van respons, waarbij 69% van de patiënten ≥50% afname van prostaatspecifiek antigeen hadden en alle evalueerbare patiënten >90% totale tumorvolumereductie bereikten op PSMA PET/CT-scans. Alle patiënten rapporteerden bovendien een significante verbetering van pijnklachten en kwaliteit van leven. 

Inmiddels is in een fase III-studie (VISION) bewezen dat lutetium-177 gelabelde PSMA-radioligandtherapie overlevingswinst geeft bij deze patiëntengroep. Deze therapie is recentelijk goedgekeurd door zowel de FDA als het EMA.

 5. Wat is de vervolgvraag die voortkomt uit jouw onderzoek?

De positionering van radium-223 therapie staat ter discussie en zou verder onderzocht moeten worden. Op basis van mijn onderzoek en andere studies lijkt het vroeger inzetten van radium-223, bijvoorbeeld direct zodra patiënten castratieresistent zijn, te leiden tot betere therapeutische uitkomsten. Patiënten kunnen dan vaker de therapie afronden en ervaren stabiliteit van de kwaliteit van leven. Bij verder gevorderd castratieresistent prostaatcarcinoom zal vaker sprake zijn van viscerale metastasen, waardoor radium-223 niet meer ingezet kan worden. Bovendien hebben patiënten dan ook vaak in een slechtere algehele conditie, waardoor ze de radium-223 therapie niet kunnen afronden. De in 2018 aangescherpte EMA-aanbevelingen houden een vroege inzet echter tegen. Met toevoeging van lutetium-177 gelabelde PSMA-radioligandtherapie aan het behandelarsenaal zal waarschijnlijk ook de behandelvolgorde verschuiven. Individualisering van behandelstrategieën op basis van patiëntkarakteristieken, biomarkers en next-generation sequencing, zal steeds belangrijker worden. Hier dient in toekomstig onderzoek aandacht voor te zijn.

6. Wat neem je zelf mee uit jouw promotieonderzoek? Wat zijn jouw volgende stappen?

Tijdens mijn promotietraject werkten we samen met verschillende Nederlandse ziekenhuizen (vaak aangesloten bij de Dutch Uro-Oncology Studygroup) en de universiteitsziekenhuizen van Heidelberg, Stockholm (Karolinska) en Baltimore (Johns Hopkins). Die (inter)nationale samenwerkingen maken het doen van wetenschappelijk onderzoek extra leuk. Graag zou ik dit in de toekomst voortzetten.

Het proefschrift is te vinden via: https://repository.ubn.ru.nl/handle/2066/286397

Behandeling longkanker met nanodeeltjes

mei 2024 | Longoncologie

Lees meer over Behandeling longkanker met nanodeeltjes

Topicaal diclofenac ter preventie van capecitabine-geassocieerd hand-voetsyndroom

mei 2024 | Borstkanker, Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Topicaal diclofenac ter preventie van capecitabine-geassocieerd hand-voetsyndroom

Inhaleerbare therapie tegen longkanker

mei 2024 | Longoncologie

Lees meer over Inhaleerbare therapie tegen longkanker

Klinisch bewijs binnen handbereik met behulp van AI

mei 2024 | Gynaecologische oncologie, Longoncologie, Maag-darm-leveroncologie, Uro-oncologie

Lees meer over Klinisch bewijs binnen handbereik met behulp van AI

Concrete stappen richting planetaire gezondheid binnen umc-opleidingen

mei 2024

Lees meer over Concrete stappen richting planetaire gezondheid binnen umc-opleidingen

Machine learning voorspelt respons op oxaliplatine bij coloncarcinoom

mei 2024 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Machine learning voorspelt respons op oxaliplatine bij coloncarcinoom

Challenges in advanced Cutaneous T-cell Lymphoma (CTCL) – diagnosis and management

10 jun 2024 om 16:30 | Lymfoom

Lees meer over Challenges in advanced Cutaneous T-cell Lymphoma (CTCL) – diagnosis and management

Keynote webinar: Spotlight on antibody–drug conjugates in cancer

19 feb 2024 om 17:30 | Borstkanker

Lees meer over Keynote webinar: Spotlight on antibody–drug conjugates in cancer

Prostaatkanker nu en in de toekomst

25 jan 2024 | Uro-oncologie

Lees meer over Prostaatkanker nu en in de toekomst

Niet-melanoom huidkanker in de regio

31 aug 2023 | Dermato-oncologie, Radiotherapie

Lees meer over Niet-melanoom huidkanker in de regio

Keynote Webinar | Spotlight on Cardio-Oncology

16 mei 2023 om 17:30

Lees meer over Keynote Webinar | Spotlight on Cardio-Oncology

Borstkanker; een update op alle vlakken

9 mei 2023 om 20:00 | Borstkanker, Neuro-oncologie

Lees meer over Borstkanker; een update op alle vlakken

Lung Academy webinar: Focus on difficult to treat patients with advanced NSCLC

17 feb 2023

Lees meer over Lung Academy webinar: Focus on difficult to treat patients with advanced NSCLC

Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

12 okt 2022 | Immuuntherapie

Lees meer over Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

Vaccinatiezorg voor medische risicogroepen

11 aug 2022 | HIV

Lees meer over Vaccinatiezorg voor medische risicogroepen

Immuno-oncologie module 1: immunologie en immuuntherapie

Lees meer over Immuno-oncologie module 1: immunologie en immuuntherapie

Immuno-oncologie module 2: Bijwerkingenmanagement en checkpoint inhibitors

Lees meer over Immuno-oncologie module 2: Bijwerkingenmanagement en checkpoint inhibitors

Immuno-oncologie module 3: Verpleegkundige casuïstiek

Lees meer over Immuno-oncologie module 3: Verpleegkundige casuïstiek

ESMO in ORANJE 2024

zaterdag 14 sep 2024 van 18:00 tot 20:00

Lees meer over ESMO in ORANJE 2024

Voorgeschiedenis van kanker bij HF of gebruik lisdiuretica niet ongewoon

mei 2024 | Hartfalen

Lees meer over Voorgeschiedenis van kanker bij HF of gebruik lisdiuretica niet ongewoon

Prostaatkanker bij mannen met hiv later gediagnosticeerd

mrt 2024 | HIV, Uro-oncologie

Lees meer over Prostaatkanker bij mannen met hiv later gediagnosticeerd

Neoadjuvant nivolumab plus chemotherapie leidt tot pathologisch complete responsen bij vroeg-stadium TNBC

dec 2023 | Borstkanker, Immuuntherapie

Lees meer over Neoadjuvant nivolumab plus chemotherapie leidt tot pathologisch complete responsen bij vroeg-stadium TNBC

Bispecifiek antilichaam zanidatamab effectief in fase II-studie

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Bispecifiek antilichaam zanidatamab effectief in fase II-studie

Fusie-RNA mogelijk belangrijk nieuw doelwit bij behandeling borstkanker

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Fusie-RNA mogelijk belangrijk nieuw doelwit bij behandeling borstkanker

Toevoegen PI3K-remmer inavolisib verbetert PFS bij PIK3CA-gemuteerd HR+ mammacarcinoom

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Toevoegen PI3K-remmer inavolisib verbetert PFS bij PIK3CA-gemuteerd HR+ mammacarcinoom

T-DM1 verbetert totale en invasieve-ziektevrije overleving

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over T-DM1 verbetert totale en invasieve-ziektevrije overleving

Toevoegen ribociclib aan aromataseremmer verbetert invasieve ziektevrije overleving

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Toevoegen ribociclib aan aromataseremmer verbetert invasieve ziektevrije overleving

Minder mammogrammen mogelijk bij follow-up na curatieve borstkankerbehandeling

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Minder mammogrammen mogelijk bij follow-up na curatieve borstkankerbehandeling

Podcast: Progress in PARP inhibitors - An exciting option for treating metastatic prostate cancer?

dec 2023 | Uro-oncologie

Lees meer over Podcast: Progress in PARP inhibitors - An exciting option for treating metastatic prostate cancer?

Podcast pancreascarcinoom

dec 2022 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Podcast pancreascarcinoom

Botgezondheid bij mCRPC in de praktijk

okt 2021 | Uro-oncologie

Lees meer over Botgezondheid bij mCRPC in de praktijk

Slokdarm- en maagkanker

jun 2021 | Chirurgie, Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Slokdarm- en maagkanker

Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

feb 2021 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

MedNet Oncologie 2024-02

apr 2024

Lees meer over MedNet Oncologie 2024-02

MedNet Oncologie special Uro-Oncologie 2024

mrt 2024

Lees meer over MedNet Oncologie special Uro-Oncologie 2024

MedNet Oncologie 2024-01

feb 2024

Lees meer over MedNet Oncologie 2024-01

MedNet Oncologie 2023-06

dec 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-06

MedNet Oncologie special Longkanker 2023-2

nov 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Longkanker 2023-2

MedNet Oncologie 2023-05

okt 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-05

MedNet Oncologie special Colectoraal carcinoom 2023

sep 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Colectoraal carcinoom 2023

MedNet Oncologie 2023-04

aug 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-04

MedNet Oncologie 2023-03

jun 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-03