Vanuit de VAAN (Vereniging Arts-Assistenten in opleiding tot Neuroloog) is op 31 augustus een ‘schrapdag’ gehouden. Er deden 12 aios uit verschillende regio’s aan mee, die in duo’s richtlijnen analyseerden die zij in de praktijk regelmatig raadplegen. Het doel was om te zoeken naar aspecten die aangepast of zelfs geschrapt kunnen worden vanwege verminderde relevantie voor de praktijk. “Het is heel leerzaam en verrassend wat je tegenkomt als je een hele richtlijn doorneemt”, vertellen aios Anniek Baumfalk (UMC Utrecht), Karel Sleurink (HagaZiekenhuis) en Maria Knol (UMC Groningen).
De afgelopen jaren is het steeds duidelijker geworden dat er voor de neurologische zorg schaarste is aan zowel mensen als middelen. Dat komt met name door de vergrijzing van de samenleving en het toenemend aantal behandelopties in de neurologie. “In sommige regio’s is er een tekort aan neurologen,” vertelt Anniek Baumfalk. “Vacatures blijven vooral in Noord- en Oost-Nederland en Zeeland soms lang openstaan. Overigens neemt de werkdruk ook toe in ziekenhuizen waar voldoende neurologen werken.”
Vanwege al deze signalen is de NVN enkele jaren geleden gestart met het programma Toekomstbestendige Zorg. Ook de VAAN is daarbij betrokken. “Bij ons ontstond het idee voor een schrapdag”, vervolgt Baumfalk. “Het is bekend dat het proces rond het opstellen en implementeren van richtlijnen ingewikkeld is en daardoor traag verloopt. Aios kunnen daar in principe weinig aan veranderen, maar met de schrapdag kunnen we wel veelgebruikte neurologische richtlijnen analyseren. We hoopten daarin kansen te vinden voor kleine wijzigingen die mogelijk zonder een omvangrijk herzieningstraject kunnen worden doorgevoerd. Aios ervaren zulk ‘laaghangend fruit’ onder andere doordat zij in verschillende ziekenhuizen werken en praktijkvariatie zien. Met de schrapdag kunnen we aanpassingen aanreiken aan de richtlijncommissie van de NVN en zo misschien implementatie of de-implementatie versnellen.”
Verschillende criteria
De 12 deelnemende aios werden verdeeld in 6 duo’s. Vooraf waren richtlijnen geselecteerd die aios veel gebruiken en het meest geschikt leken om winst te behalen. “Het ging in totaal om 14 richtlijnen”, vertelt Karel Sleurink. “Ieder aios-duo bekeek dus 2 tot 3 richtlijnen.
De analyse vond plaats aan de hand van verschillende criteria. Een bevinding kon bijvoorbeeld zijn dat een module niet meer relevant is voor de praktijk en dus uit de richtlijn kan. Het kan ook zijn dat een module adviseert om een handeling of interventie niet te doen, terwijl die in de praktijk wel gebeurt. Een handeling of interventie kan bovendien niet doelmatig zijn of juist een update nodig hebben vanwege een kennishiaat.”
Een voorbeeld van een eenvoudige aanpassing staat in de richtlijn Cervicaal Radiculair Syndroom, oftewel nekhernia. “Daarin wordt nog een nekkraag genoemd, maar die wordt in de praktijk nergens gebruikt”, zegt Sleurink. “Dus dat kan worden geschrapt.”
Zo’n advies vereist wel kennis over de praktijk. Groot pluspunt was daarom dat de deelnemende aios uit het hele land kwamen. “Dat gebeurt niet zo vaak”, aldus Baumfalk. “Wel bij een cursus of op de aios-dagen, maar dan zijn we niet zo gericht met dit soort onderwerpen bezig. Nu was er juist een mooie uitwisseling van kennis en ervaringen. Als je voor jezelf weet dat een bepaalde handeling ergens wel of niet gebeurt, konden we dat meteen toetsen bij de groep.”
Standaardcontroles
Ook Maria Knol zag verschillende mogelijkheden voor aanpassingen van een richtlijn. “Een richtlijn wordt meestal geraadpleegd als er vragen zijn over een specifiek aspect. Maar nu namen we een hele richtlijn door. Het is leerzaam en verrassend wat je dan tegenkomt. Als je zo gedetailleerd naar een richtlijn kijkt, verbaas je je over wat je tegenkomt.”
In bepaalde richtlijnen staan bijvoorbeeld standaardcontroles geadviseerd, bijvoorbeeld bij een carpaletunnelsyndroom of bij een licht schedel-hersenletsel. Maar in de praktijk spreekt een behandelaar meestal met de patiënt af dat die contact opneemt als het niet goed gaat. Dat gebeurt juist om de druk op de zorg iets te verminderen. “Want als het goed gaat, is controle feitelijk niet nodig”, verduidelijkt Knol. “Ook lazen we het advies om EMG te doen bij klachten die typisch zijn voor een neuropathie. In de praktijk doen veel neurologen dit onderzoek echter niet bij patiënten ouder dan 70 jaar. Dan is neurologisch onderzoek vaak voldoende. De praktijk sluit dan dus niet aan bij wat de richtlijn adviseert.”
Een ander punt was dat veel richtlijnen de formulering ‘overweeg om dit te doen’ gebruiken. In de praktijk lezen veel mensen dat als ‘doe dit’. Het lijkt de aios beter om criteria te verbinden aan zo’n advies. “Bijvoorbeeld: ‘Maak een scan als…’ Dan is duidelijker in welke situaties een scan echt nodig is”, denkt Knol.
Enthousiast
De schrapdag heeft dus veel opgeleverd. De deelnemende aios realiseerden zich dat ook, merkte Sleurink. “Veel aios zijn enthousiast en willen dingen verbeteren. Dan is het mooi als je in zo’n korte tijd veel kunt betekenen. Vaak weet je niet zo goed waar je moet beginnen als je iets wilt aanpakken, maar hiermee blijkt dat je toch gewoon ergens mee kunt beginnen. Dit is een mooie eerste stap. Het was voor de aios bovendien erg leuk en leerzaam om samen te werken met collega’s uit het hele land en samen heel nauwkeurig richtlijnen te analyseren.”
Baumfalk vult daarbij aan: “Vanuit het NVN-bestuur kregen we ook enthousiaste reacties over het initiatief. We hopen dan ook dat er komend jaar iets met de bevindingen wordt gedaan. We werken nu aan een evaluatiedocument met de belangrijkste resultaten van de schrapdag. We gaan er tevens een presentatie over geven op de netwerkbijeenkomst Zorgevaluatie, voor aios, neurologen en onderzoekers die zich bezighouden met doelmatigheid in de zorg. We zijn erg benieuwd naar de reacties! Vanuit de aios was er al het idee om jaarlijks een schrapdag te doen.”