Gordelroos (herpes zoster) ontstaat door reactivatie van het varicellazostervirus (VZV), hetzelfde virus dat waterpokken veroorzaakt en na een doorgemaakte infectie levenslang latent aanwezig blijft in zenuwweefsel. Ter preventie is vaccinatie beschikbaar, onder meer met het levend verzwakte Zostavax® (inmiddels grotendeels uitgefaseerd) en het recombinante, niet-levende Shingrix®. De laatste jaren stapelt het bewijs zich op dat deze vaccinatie niet alleen herpes zoster voorkomt, maar mogelijk ook het risico op dementie verlaagt. Wat begon als een toevallige observatie in cohortonderzoek, is inmiddels onderbouwd met een aantal sterk opgezette studies. Toch is voorzichtigheid geboden: geen van de beschikbare vaccins is geregistreerd voor preventie van dementie en bewijs uit prospectief gerandomiseerde studies ontbreekt vooralsnog.