Verspilling tegengaan en waarde toevoegen voor de patiënt. Dat is waar het om gaat bij waardegedreven zorg. De Vlaamse dermatoloog prof. dr. Jo Lambert is een pionier op dit gebied. Binnen het UZ Gent richtte zij PsoPlus op: een integrated practice unit (IPU) voor patiënten met psoriasis. De komende jaren hoopt zij aan te tonen dat het concept van waardegedreven zorg meerwaarde heeft boven de klassieke manier van zorg verlenen.
De interesse om in de geneeskunde op een andere manier te werken ontstond voor Lambert al op jonge leeftijd. “Sinds mijn kinderjaren heb ik last van atopische dermatitis. Hierdoor weet ik wat het leven met een chronische huidziekte betekent. En ervaar ik een mismatch tussen de wereld van de patiënt en die van de zorgverlener. Als patiënt wil je graag aandacht voor jouw persoonlijke situatie en problemen. Als zorgverlener wil je tijdens een consult zoveel mogelijk aspecten van de ziekte en mogelijke behandelingen bespreken. Dit gaat niet altijd samen. In mijn praktijk als dermatoloog zie ik veel patiënten met psoriasis. Zo’n 10 tot 12 jaar geleden waren er in korte tijd veel doorbraken op het gebied van deze ziekte. Er kwamen nieuwe geneesmiddelen op de markt, zoals biologicals, en er ontstond meer inzicht in de etiologie. Zo leerden we dat psoriasis niet enkel een huidaandoening is, maar vaak samen voorkomt met bijvoorbeeld artritis, cardiovasculair lijden en insulineresistentie. Mijn proces in de spreekkamer was niet afgesteld op dit brede beeld. Tijdens een consult van 15 minuten kon ik onmogelijk al deze aspecten bespreken. Dat was voor mij de aanleiding om het anders aan te pakken.”
Tailored approach
Lambert besteedt nu niet alleen méér tijd aan haar patiënten, zij maakt ook efficiënter gebruik van deze tijd. “Allereerst ben ik gaan samenwerken met verpleegkundigen. Voordat een patiënt bij mij komt, houden zij een intakegesprek. Hierdoor heb ik, al voor het eerste gesprek, een beeld van de patiënt en de punten waarop ik mij tijdens het consult wil richten. Daarnaast heb ik, van 2006 tot 2018, een groepsprogramma aangeboden voor patiënten met een chronische huidaandoening. Dit richtte zich op 3 aspecten: gezondheidswijsheid, leefstijl en stressreductie. Hiermee gaf ik patiënten handvatten om meer aan zelfzorg te doen.”
Een gerandomiseerde studie liet zien dat deze holistische aanpak werkte: patiënten die naast de klassieke aanpak het groepsprogramma volgden waren klinisch significant sneller beter, bewogen meer en hadden minder psychische klachten.1 “Helaas zag ik ook dat het gunstige effect na verloop van tijd weer verdween. In 2012 richtte ik PsoPlus op, een multidisciplinair consult voor psoriasispatiënten waarbij we inspelen op het individuele profiel van een patiënt.2 Deze nieuwe manier van werken levert wederom goede resultaten op. Patiënten zijn sneller letselvrij en komen minder vaak op consult dan bij een klassieke benadering. Toch kwam er ook commentaar. Collega’s vroegen of ik niet te veel middelen stopte in mijn werkwijze. Dit triggert mij om aan te tonen dat de uitkomsten en kosten juist goed in balans zijn. Misschien maak ik met PsoPlus wel iets hogere kosten, ik denk ook dat ik betere uitkomsten bereik.”
Waardegedreven zorg
“In 2017 maakte ik kennis met het paradigma van Michael Porter en Elizabeth Teisberg dat zich richt op value-based healthcare (VBHC), ofwel waardegedreven zorg (zie kader).3 Zij stellen dat de waarde die je creëert gelijk is aan de uitkomsten voor de patiënt gedeeld door de gemaakte kosten. Ik besloot om dit concept binnen PsoPlus toe te passen en zo de waarde van mijn consulten vast te stellen.” Een van de componenten van waardegedreven is dat zorgverleners hun patiënten multidisciplinaire zorg aanbieden die de ‘full cycle of care’ omvat. “Dat wil zeggen dat je een ‘integrated practice unit’ (IPU) organiseert; een multidisciplinair team dat ook kijkt naar de comorbiditeiten die patiënten vaak ervaren. In het geval van psoriasis kun je, naast een dermatoloog, bijvoorbeeld denken aan een reumatoloog die zich buigt over klachten van artritis en een diëtist voor psoriasispatiënten met overgewicht.” Een IPU is ook meer dan multidisciplinair werken. “Je vormt een team rond een patiënt en zijn aandoening en bespreekt regelmatig de resultaten en mogelijke verbeteringen met elkaar. In een ideale situatie heb je ook een gezamenlijk budget over de betrokken afdelingen heen.”
Een tweede component van VBHC is dat je de uitkomsten van de zorg meet. “Voor psoriasis bestond er nog geen goede uitkomstset. Promovendus Niels Hilhorst heeft, op basis van een systematische literatuurreview en focusgroep, zo’n set gedefinieerd.4 Deze bevat 21 uitkomstmaten die voor patiënten relevant zijn, zoals de symptoomcontrole, de effectiviteit en veiligheid van een behandeling, de kwaliteit van leven en een goede communicatie met de zorgverlener.”
Naast de uitkomsten is inzicht in de kosten belangrijk. “Hiervoor gebruiken we de methode van time-driven activity-based costing (TD-ABC). Hiermee kijk je per patiënt welke activiteiten je verricht en hoeveel tijd dit kost. Bijvoorbeeld hoeveel minuten je besteedt aan een consult of aan het bekijken van labresultaten. Dit doe ik niet alleen. Ook de verpleegkundigen, collega medisch specialisten en het administratieve personeel meten hun tijdsbesteding op deze manier. Zo brengen we precies in kaart hoeveel tijd we in een jaar besteden om de ‘full cycle of care’ te leveren voor één patiënt.” Om tijdens een consult zo efficiënt mogelijk te werken vullen patiënten, voorafgaand aan hun bezoek aan het ziekenhuis, een aantal vragenlijsten in. Daarnaast laten zij alvast hun bloed en urine analyseren bij de huisarts. “Op deze manier zijn wij als team goed geïnformeerd op het moment dat een patiënt bij ons komt en kunnen we meteen aan de slag met wat belangrijk is. Ook dat voegt waarde toe aan het zorgproces.”
Effect meten
Of de waardegedreven aanpak daadwerkelijk effect heeft zal de komende jaren blijken. Sinds maart 2023 loopt in het UZ Gent de IRIS-trial.5 In deze studie volgt Lambert met haar team alle nieuwe patiënten die instappen in PsoPlus minimaal 1 jaar lang systematisch. Zij meten zowel de uitkomsten als de kosten van de zorg. De waarde van de zorg berekenen zij vervolgens met behulp van een ‘data envelopment analysis’ (DEA). “Dit model geeft een waarde van 0 tot 1, waarbij 0 betekent dat de gebruikte middelen niet efficiënt zijn ingezet en 1 dat de middelen optimaal zijn benut om de best mogelijke uitkomst voor de patiënt te bereiken.” Aan de IRIS-studie doen momenteel 175 patiënten mee. De bedoeling is om in het komende jaar nog 175 patiënten te includeren. In het voorjaar van 2025 hoopt Lambert de eerste resultaten te presenteren.
Toekomst
Voor de toekomst heeft Lambert voldoende plannen. ‘Binnen het UZ Gent gaan we het model van waardegedreven zorg toepassen bij een tweede ziektebeeld: hidradenitis suppurativa. Daarnaast gaan we in het voorjaar van 2024, in samenwerking met internationale experts, de door onze groep ontwikkelde uitkomstenset valideren. “Als deze set internationaal erkend is en meerdere centra die gaan meten, kunnen we de patiëntwaarde ook tussen verschillende landen vergelijken. Tot slot zou ik graag een learning community oprichten op het gebied van waardegedreven zorg. Samen met andere pioniers kunnen we dan meer bekendheid geven aan het concept, resultaten tonen en opleiding organiseren.”
Waardegedreven zorg
Het concept van value-based healthcare (VBHC), ofwel waardegedreven zorg, is in 2006 beschreven door Michael Porter en Elizabeth Teisberg.3 Het doel is om, over het volledige spectrum van de zorg, een hoge waarde voor de patiënt te creëren. Deze waarde wordt uitgedrukt als de uitkomsten voor de patiënt gedeeld door de kosten die gemaakt worden om deze uitkomsten te bereiken.
Om een bestaand zorgsysteem om te zetten naar een waardegedreven zorgsysteem zijn 6 componenten van belang:4
- Organiseer integrated practice units (IPU’s) rondom een medische aandoening;
- Meet de uitkomsten en kosten voor iedere patiënt;
- Hervorm het betalingssysteem van ‘fee-for-service’ naar ‘fee-for-value’;
- Integreer zorg over de afdelingsmuren heen;
- Vergroot het geografisch bereik;
- Bouw een IT-platform om de digitale data rondom een patiënt te monitoren.
Referenties
- Bostoen J, et al. An educational programme for patients with psoriasis and atopic dermatitis: a prospective randomized controlled trial. Br J Dermatol. 2012;167(5):1025-31.
- Hilhorst et al. PsoPlus: an integrated practice unit for psoriasis. Dermatology 2023;239:334-44.
- Porter ME, Teisberg EO. Redefining health care: creating value-based competition on results. Boston: Harvard Business School Press; 2006.
- Hilhorst et al. Initiating value-based healthcare in psoriasis: Proposing a value-based outcome set for daily clinical practice
- Hilhorst N, et al. Value in psoriasis (IRIS) trial: implementing value-based healthcare in psoriasis management – a 1-year prospective clinical study to evaluate feasibility and value creation. BMJ Open 2023;13:e067504.