Herkomst neuro-endocriene metastase opsporen

Delen via:

Neuro-endocriene tumoren (NETs) zijn zeldzame tumoren die meestal ontstaan in de dunne darm, pancreas of long. De aanwezigheid van metastasen is bepalend voor de prognose. Vroege behandeling van primaire tumoren kan metastasen voorkomen, maar of deze potentiele winst afweegt tegen de behandelrisico’s blijft een punt van discussie. In het slechtste geval worden er bij patiënten enkel metastasen gevonden, en blijft de locatie van de primaire tumor onbekend. Omdat NETs van verschillende locaties ander gedrag en kwetsbaarheden vertonen, is het kennen van de origine van metastasen essentieel voor de behandeling van een patiënt.

Behandeling van pancreas-NETs: een dilemma

Een wereldwijde stijgende incidentie van pancreas-NETs is het gevolg van meer en betere beeldvorming. Regelmatig wordt om deze reden pancreaschirurgie verricht. Omdat rond de driekwart van de patiënten postoperatief geneest, rijst de vraag of alle patiënten dezelfde intensiteit van oncologische follow-up moeten krijgen. Biomarkers om het risico op postoperatieve metastasen te voorspellen zouden de follow-up intensiteit kunnen personaliseren. In het verlengde hiervan, zouden deze biomarkers meerwaarde kunnen hebben in de preoperatieve besluitvorming, en een extra argument zijn om voor een ‘watch and wait’-beleid te kiezen bij laagrisicotumoren. Pancreaschirurgie is namelijk geassocieerd met significante morbiditeit en zelfs mortaliteit.

Telomeren voorspellen pancreas-NET gedrag

In een internationale samenwerking van universitaire centra uit Utrecht, Amsterdam, Verona, Seoul, en Pittsburgh werd een retrospectief cohort verzameld van 561 niet functionerende pancreas-NETs zonder afstandsmetastasen ten tijde van chirurgie. Het bleek uit een multivariate cox-regressieanalyse van bekende of veelbelovende klinisch-pathologische markers, dat ‘alternatieve verlenging van telomeren’ (ALT-)fenotype het sterkst onafhankelijk geassocieerd is met postoperatieve metastasen, zowel in het hele cohort als in een subcohort van 196 tumoren ≤ 2cm zonder lymfeklieruitzaaiingen. Ongecorrigeerd was het relatieve risico op metastasen over de tijd bijna 6x zo groot bij patiënten met ALT positieve pancreas-NETs.

Telomeren bepalen in de klinische setting

ALT is een telomerase onafhankelijk mechanisme om telomeren te verlengen, en faciliteert ongeremde celdeling. Het kan gezien worden als epifenomeen van ATRX/DAXX-mutaties, en is geassocieerd met chromosomale instabiliteit en hogere AJCC T-stadia. Het is met een relatief eenvoudige en goedkope FISH te bepalen, die zelfs mogelijk is op endoscopisch verkregen cytologie. Deze ‘telomeer FISH’ is klinisch beschikbaar via de pathologie in het UMC Utrecht. Prospectieve studies moeten nog volgen om deze marker preoperatief te valideren.

Uitdaging: NET-metastasen van onbekende origine

Bij ongeveer 1 op 10 gevallen presenteren NET-patiënten zich met metastasen, waarbij de locatie van de primaire tumor onbekend is. Het komt regelmatig voor dat aanvullende beeldvorming niet conclusief is, omdat primaire tumoren soms klein (< 0,5cm), multipel (in bijvoorbeeld MEN1-syndroom), of uitgebreid gemetastaseerd zijn (waarbij het onderscheid primair versus metastase lastig is). Immunohistochemische kleuringen om origine te bepalen of biopten van metastasen zijn onvoldoende accuraat (75%).

NET origine voorspellen met epigenetica

DNA-methylatie is zeer cel- en tumorspecifiek. Voor neuro-endocriene tumoren die het vaakst uitzaaiingen geven (pancreas, dunne darm, long) werd DNA-methylatiedata verzameld. Het bleek dat een random forest model gecombineerd met ridge regressie in staat was om > 95% nauwkeurigheid de locatie van de primaire tumor te bepalen in een cohort van 193 neuro-endocriene tumoren.

NEN-ID hoe en wanneer in de kliniek

Indien Illumina’s EPIC array beschikbaar is in uw ziekenhuis, is het nu al mogelijk om het methylatie voorspelmodel NEN-ID voor onderzoeksdoeleinden online te gebruiken via www.nen-id.net. Op dit moment wordt door middel van een KWF-beurs het voorspelmodel uitgebreid om ook zeldzamere NET-origines (rectum, appendix etc.) en neuro-endocriene carcinomen te kunnen herkennen. Na een validatie op metastasen van onbekende primaire tumoren zal een geüpdatete versie op de website verschijnen voor klinisch gebruik.

De Promotie

Wenzel Hackeng promoveerde op 20 januari 2022 aan de Universiteit Utrecht op het proefschrift getiteld: ‘Epigenetic morphology and classification of neuroendocrine tumors’, met als promotor prof. dr. Johan Offerhaus, en co-promotoren dr. Lodewijk Brosens en dr. Koen Dreijerink. Wenzel is nu werkzaam als AIOS MDL in het Antoniusziekenhuis te Nieuwegein.

Ingebouwde lichtschakelaar laat CAR T-cellen op commando imuunmodulatoren produceren

mei 2022 | Dermato-oncologie, Immuuntherapie

Lees meer over Ingebouwde lichtschakelaar laat CAR T-cellen op commando imuunmodulatoren produceren

Sekseverschillen in ernstige bijwerkingen van immuuntherapie, targeted therapie of chemotherapie

mei 2022 | Immuuntherapie, Leukemie, Longoncologie, Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Sekseverschillen in ernstige bijwerkingen van immuuntherapie, targeted therapie of chemotherapie

Famitinib met camrelizumab en nab-paclitaxel bij gevorderde tripelnegatieve borstkanker

mei 2022 | Borst, Immuuntherapie

Lees meer over Famitinib met camrelizumab en nab-paclitaxel bij gevorderde tripelnegatieve borstkanker

Kenmerken, surveillance, behandeling en uitkomsten van NAFLD-gerelateerd HCC

mei 2022 | Hepatologie, Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Kenmerken, surveillance, behandeling en uitkomsten van NAFLD-gerelateerd HCC

Predictieve en prognostische biomarkers voor patiënten met colorectaal carcinoom

mei 2022 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Predictieve en prognostische biomarkers voor patiënten met colorectaal carcinoom

Seksualiteit in de spreekkamer brengt oncologen in verlegenheid

mei 2022 | Borst, Bot en wekedelen, Chirurgie, Dermato-oncologie, Gynaecologische oncologie, Hoofd-hals, Immuuntherapie, Longoncologie, Maag-darm-leveroncologie, Mesothelioom, Neuro-oncologie, Radiotherapie, Uro-oncologie

Lees meer over Seksualiteit in de spreekkamer brengt oncologen in verlegenheid

Vaccinatiezorg voor medische risicogroepen

7 apr 2022 | HIV

Lees meer over Vaccinatiezorg voor medische risicogroepen

Masterclass niet-melanoom huidkanker #3

8 mrt 2022 | Chirurgie, Dermato-oncologie

Lees meer over Masterclass niet-melanoom huidkanker #3

Is triple-negatief nog steeds zo negatief?

14 feb 2022 | Borst

Lees meer over Is triple-negatief nog steeds zo negatief?

Webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

10 nov 2021 om 20:30

Lees meer over Webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

Masterclass vergevorderd cutaan plaveiselcelcarcinoom #2

21 sep 2021

Lees meer over Masterclass vergevorderd cutaan plaveiselcelcarcinoom #2

Kanker en trombose, hoe kiest u het juiste antistollingsmiddel?   

8 feb 2021

Lees meer over Kanker en trombose, hoe kiest u het juiste antistollingsmiddel?   

Masterclass vergevorderd cutaan plaveiselcelcarcinoom

27 jan 2021 om 20:30

Lees meer over Masterclass vergevorderd cutaan plaveiselcelcarcinoom

Trombocytopenie - differentiaaldiagnostiek en morfologie

3 nov 2020 om 19:30

Lees meer over Trombocytopenie - differentiaaldiagnostiek en morfologie

Hematologie in beeld

3 nov 2020

Lees meer over Hematologie in beeld

Behandeling van patienten met HR+/HER2- borstkanker in de adjuvante EN gemetastaseerde fase

Lees meer over Behandeling van patienten met HR+/HER2- borstkanker in de adjuvante EN gemetastaseerde fase

Immuno-oncologie module 1: immunologie en immuuntherapie

Lees meer over Immuno-oncologie module 1: immunologie en immuuntherapie

Immuno-oncologie module 3: Verpleegkundige casuïstiek

Lees meer over Immuno-oncologie module 3: Verpleegkundige casuïstiek

Meet the Expert in Breast Cancer

dinsdag 28 jun 2022 van 18:00 tot 21:10 | Borst

Lees meer over Meet the Expert in Breast Cancer

Praktijkonderzoek wijst op laag risico oesofaguscarcinoom na endoscopische eradicatie barrettoesofagus

Lees meer
Lees meer over Praktijkonderzoek wijst op laag risico oesofaguscarcinoom na endoscopische eradicatie barrettoesofagus

Gastrojejunostomie werkt beter dan stent bij blokkade maag-darmdoorgang

Lees meer
Lees meer over Gastrojejunostomie werkt beter dan stent bij blokkade maag-darmdoorgang

Opvolgen richtlijn surveillance barrettoesofagus hangt af van werkwijze endoscopieafdeling

Lees meer
Lees meer over Opvolgen richtlijn surveillance barrettoesofagus hangt af van werkwijze endoscopieafdeling

Fors hogere incidentie galblaaslijden bij patiënt met pancreascarcinoom

Lees meer
Lees meer over Fors hogere incidentie galblaaslijden bij patiënt met pancreascarcinoom

Hogere sterfte tijdens ziekenhuisopname bij combinatie HF en kanker

Lees meer
Lees meer over Hogere sterfte tijdens ziekenhuisopname bij combinatie HF en kanker

Tumormarker CA19-9 geschikt criterium voor noodzaak adjuvante behandeling pancreascarcinoom

Lees meer
Lees meer over Tumormarker CA19-9 geschikt criterium voor noodzaak adjuvante behandeling pancreascarcinoom

Grote kans terugkeer neoplasie bij IBD-patiënt vereist nauwgezette controle

Lees meer
Lees meer over Grote kans terugkeer neoplasie bij IBD-patiënt vereist nauwgezette controle

Cryoablatie bij neoplasie in barrettoesofagus kan korter

Lees meer
Lees meer over Cryoablatie bij neoplasie in barrettoesofagus kan korter

Geautomatiseerde risicotest beoordeelt biopt barrettoesofagus beter dan patholoog

Lees meer
Lees meer over Geautomatiseerde risicotest beoordeelt biopt barrettoesofagus beter dan patholoog

Botgezondheid bij mCRPC in de praktijk

okt 2021 | Uro-oncologie

Lees meer over Botgezondheid bij mCRPC in de praktijk

Slokdarm- en maagkanker

jun 2021 | Chirurgie, Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Slokdarm- en maagkanker

Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

feb 2021 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

Neuropathische pijn na chemotherapie

feb 2020

Lees meer over Neuropathische pijn na chemotherapie