Afhankelijk worden van zorg plaatst mensen in een kwetsbare positie. Mede door die kwetsbaarheid onthouden zij slechts een beperkt deel van de informatie die zij in de spreekkamer horen over hun diagnose en behandeling. Longarts R.J.H. (Ralph) Koppers (Frisius MC Leeuwarden) wil hier met eenvoudige instructievideo’s voor patiënten verandering in brengen.
De instructievideo’s zijn er niet alleen om in de spreekkamer een meer inhoudelijk gesprek te voeren. Koppers is er ook van overtuigd dat een goed geïnformeerde patiënt zelf meer kan en dus meer zelfredzaam is.
Informed consent
Na een gesprek met de patiënt zet de arts een standaardbericht in het EPD, waarmee hij aangeeft ‘informed consent’ met de patiënt te hebben besproken, inclusief complicaties en risico’s. “Op een gegeven moment begon ik daar steeds meer van te balen”, zegt Koppers. “We weten immers dat patiënten slechts 20 tot 40% onthouden van wat in de spreekkamer is gezegd. Het is ontzettend moeilijk voor de patiënt en diens naaste om alles wat in een gesprek is gezegd te bevatten, laat staan ernaar te handelen. Maar dit laatste wordt wel steeds meer verwacht, gelet op de rol van patiënten bij bijvoorbeeld samen beslissen, thuismonitoring en zelfredzaamheid.”
Daarbij had Koppers het idee dat patiënten met goede informatie veel zelf kunnen doen. Hij zocht contact met grafisch vormgever Edwin de Boer, om begrijpelijke patiëntinformatie in de vorm van beeldverhalen te ontwikkelen. “Met een financiële bijdrage van zorgverzekeraar De Friesland ontwikkelden we de eerste voorbeeldvideo’s. Vervolgens testten we deze uit in de Friese ziekenhuizen”, vertelt Koppers.
De eerste Divi’s
Zo kwam Indiveo tot stand en werden de eerste Digitale Video-modules (Divi’s) geproduceerd. Een Divi laat bijvoorbeeld zien hoe een patiënt na een prostaatoperatie in het ziekenhuis vervolgens thuis zelf de urinekatheter kan verwijderen. “De patiënt hoeft daarvoor dan niet meer naar het ziekenhuis”, zegt Koppers. “Dat scheelt een ziekenhuisbezoek. En de mooie bijvangst is dat deze uitleg de zorgverlener tijd bespaart. De patiënt kan in het patiëntenportaal aangeven: ‘Met de Divi begrijp ik hoe die liesbreukoperatie werkt. Ik hoef niet nog een keer voor uitleg naar het ziekenhuis en ik geef toestemming om mij snel in te plannen voor de operatie’. Dat is in ieders voordeel. Het is hybride zorg in optima forma.” Koppers noemt deze 2 voorbeelden, maar er zijn er nog veel meer. “Er zijn momentdeel Divi’s binnen alle specialismen, zoals bijvoorbeeld de cardiologie, dermatologie, huisartsgeneeskunde, infectieziekten, neurologie en longziekten.”
Uitbreiden
Na de subsidiefase was verdere financiering nodig om het aantal Divi’s uit te breiden. “Daarvoor klopte ik aan bij ons medisch-specialistisch bedrijf”, vertelt Koppers. “Dat zag de Divi’s als een goed initiatief, dat de patiënt, de zorgverlener en het ziekenhuis helpt.” De volgende stap was dat ook andere ziekenhuizen de Divi’s als nieuwe vorm van patiëntinformatie zouden gaan aanbieden. “We hoopten op veel interesse en dat werd steeds makkelijker naarmate we meer Divi’s ontwikkelden en meer ziekenhuizen ermee gingen werken.” Alle Divi’s komen tot stand op basis van samenwerking. Koppers: “De input komt altijd vanuit zorgverleners, liefst uit verschillende ziekenhuizen. In aanvang zijn ook een aantal keer patiënten betrokken bij de ontwikkeling. Inmiddels hebben we veel ervaring in de boodschap die moet worden overgebracht richting de patiënt.”
Groeiende interesse
Aanvankelijk waren er 15 Divi’s, op dit moment zitten er 600 digitale video’s in de Indiveo bibliotheek. “Op een gegeven moment krijg je steeds meer bekendheid bij andere partijen, en gaan zij over en met je praten”, vertelt Koppers. “Zo ontstond ook interesse bij partijen als EPD-leveranciers en aanbieders van andere zorgapplicaties. Deze partijen begrijpen dat patiënten goed geïnformeerd moeten zijn wanneer er van hen wordt verwacht dat ze zelf dingen gaan doen.”
Inmiddels maken 45 ziekenhuizen op abonnementsbasis gebruik van het aanbod van Indiveo. Dit abonnement biedt toegang tot de bibliotheek en daarnaast ook tot het Indiveo-platform. “Het platform dient meerdere doelen”, legt Koppers uit. “Ziekenhuizen kunnen hiermee de informatie in een Divi aanpassen aan hun eigen omstandigheden en werkwijzen. Zo moet de patiënt bijvoorbeeld in het ene ziekenhuis een uur voor een ingreep aanwezig zijn, in het andere ziekenhuis is dat 2 uur. Die mogelijkheid tot aanpassing van de informatie is belangrijk. Ten tweede maakt het platform het mogelijk de Divi’s te koppelen aan het EPD, aan andere zorgapps of aan de website van het ziekenhuis. Dat is nodig om de patiënt één op één de juiste informatie te kunnen bieden. Daarnaast is het platform bedoeld om te leren van statistische data en de feedback op Divi’s, als basis voor verbetering van hybride zorg.”
Sociaal domein
In 2025 zijn met de Divi’s ruim 2 miljoen mensen bereikt. Dit zijn grotendeels patiënten van de geabonneerde ziekenhuizen. Maar het gaat ook om cliënten van 20 geabonneerde gemeenten. “De video’s voor gemeenten zijn eigenlijk een heel logisch vervolg van wat we in eerste instantie voor de ziekenhuizen hebben opgezet”, vertelt Koppers. “We hebben bij gemeenten hetzelfde doel: mensen in een kwetsbare fase van hun leven ondersteunen zodat ze meer grip op hun situatie krijgen en daarin zelfredzamer worden. Denk in dit geval bijvoorbeeld aan zaken als schuldhulpverlening, werk en inkomen of inburgering. We kijken nu ook naar de mogelijkheid om binnen de Wmo te starten met deze voorlichting.
Via het Integraal Zorgakkoord en het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord worden zorg en sociaal domein steeds meer met elkaar verbonden. Hoe mooi zou het zijn om een patiënt in het ziekenhuis – die daar komt voor aanhoudende hoofdpijn op basis van stress door schulden – te verwijzen naar een ‘sociaal domein loket’ in het ziekenhuis.”
Toekomst
“Onze ambitie is dat alle mensen in kwetsbare situaties toegang hebben tot begrijpelijke informatie”, zegt Koppers. “Indiveo zit nu in een snelle groeifase. Steeds meer ziekenhuizen en gemeenten zien de kracht van effectieve informatie, maar ook thuiszorgorganisaties en huisartsen tonen interesse. Goede zorg begint bij een patiënt of cliënt die betrokken is en begrijpt wat hem of haar te wachten staat. Begrijpelijke informatie is hiervoor het fundament. We zien dat ook terug in de positieve reacties van patiënten die we via ons platform krijgen.”
Als voorbeeld de Divi voor het zelf door de patiënt verwijderen van een urinekatheter: Verwijderen van de urinekatheter (ballonpoort doorknippen) – Indiveo.
