‘Kennis over palliatieve zorg verankeren in zorgopleidingen’

Delen via:

Palliatieve teams worden nog te weinig en te laat betrokken bij de zorg. Daarom moet er meer bewustzijn komen over de meerwaarde van deze teams. Hoogleraar Palliatieve Geneeskunde prof. Y.M. (Yvette) van der Linden (radiotherapeut-oncoloog in het LUMC) pleit voor verankering van het onderwerp in zorgopleidingen. Zij hield op 12 november jl. haar oratie.

Fotocredit: Niels van Steenbergen

Palliatieve zorg is feitelijk gewone zorg, maar dan met als doel een goede kwaliteit van het resterende leven. Het vraagt tijd om die zorg goed te kunnen leveren. “Want de laatste levensfase is vaak complex. Niet alleen medisch maar ook psychisch, sociaal en wat betreft zingeving. Het kost tijd en er is kennis nodig om over al die aspecten met de patiënt en naasten te praten. In opleidingen van artsen en verpleegkundigen zijn veel van deze onderwerpen nog onderbelicht. Terwijl de palliatieve fase een lange fase kan zijn, waarin nog veel te winnen valt wat betreft kwaliteit van leven.”

Niet meer weg te denken

In het afgelopen decennium heeft dit alles meer aandacht gekregen, met de komst van landelijke programma’s zoals Palliantie en het Nationaal Programma Palliatieve Zorg. Daarmee kwam geld beschikbaar voor onderzoek naar de meerwaarde van interventies zoals gesprekshulpen of de behandeling van pijn of vermoeidheid. “Inmiddels is palliatieve zorg niet meer weg te denken”, vertelt Van der Linden. “In ziekenhuizen die oncologische patiënten behandelen, is sinds 2017 volgens de SONCOS-normen een consultteam Palliatieve Zorg verplicht. Dat is een essentiële stap geweest voor de bewustwording over de waarde van palliatieve zorg.”

Startpunt lastig te bepalen

Inmiddels zijn er zeven Expertisecentra Palliatieve Zorg met een hoogleraar bij de academische ziekenhuizen, een Kwaliteitskader, de website Palliaweb voor iedereen die in of aan de palliatieve zorg werkt, en hulpmiddelen, scholingen en projecten. De komende jaren moet het onderwerp goed worden verankerd in zorgopleidingen, vindt Van der Linden. Bovendien is het aan alle zorgverleners om stappen te zetten, vaardigheden te verbeteren en meer samen te werken op dit gebied. Lastig punt is dat niet altijd duidelijk is wanneer de palliatieve fase begint. “Het is meer dan alleen de stervensfase van de patiënt. Maar ook bij een ongeneeslijke ziekte, zoals COPD of hartfalen of uitgezaaide kanker, hoeft de patiënt niet meteen het zware label ‘palliatief’ te krijgen. Dat zet mensen in een hoek. We moeten niet alleen het ziek zijn met hen bespreken, maar juist praten over een goede invulling van hun leven. Ook dat is goede zorg. Het gaat om de vraag hoe mensen hun leven kunnen leiden met de beperkingen die zij hebben.”

Van curatief naar palliatief

De overgang van curatief naar palliatief is vaak een geleidelijk proces. Van der Linden vertelt dat zorgverleners daarin enerzijds nog kunnen inzetten op behandeling van de ziekte, maar anderzijds ook met de patiënt in gesprek moeten gaan dat er een tijd komt dat de ziekte voortschrijdt. Het is goed om dat laatste al vroeg in het ziektetraject te benoemen: “Dat kan patiënt en naasten beter voorbereiden op het moment dat verder behandelen geen zin meer heeft. Wellicht is die boodschap dan minder een schok. Overigens vinden zorgverleners het misschien wel moeilijker om erover te praten dan de patiënt zelf. Want patiënten en hun naasten zijn zelf vaak allang bezig met vooruitkijken naar wat komen gaat.”

Consulent palliatieve zorg

Aankomend zorgverleners zouden al tijdens hun opleiding over deze aspecten kunnen gaan nadenken, benadrukt Van der Linden. Zij leren dan dat curatief en palliatief geen absolute begrippen zijn. In de allerlaatste levensfase is de situatie meestal wel duidelijk, maar in de fase daarvoor kunnen mensen nog energiek en weerbaar zijn. “Zorgverleners zoals oncologen kunnen de patiënt steunen om de tijd zo goed mogelijk in te vullen. Ook als er geen ziektegerichte behandelingen meer zijn, kunnen we nog veel betekenen voor patiënten en naasten.”

Maar de tijd in de spreekkamer is beperkt. Daarom kan de oncoloog de patiënt doorverwijzen naar de consulent palliatieve zorg. “Die kan met patiënten en hun naasten bespreken wat zij willen en nodig hebben. We moeten ervoor oppassen dat we dat als zorgverlener voor de patiënt gaan invullen. De consulent is communicatief sterk, neemt tijd, kan doorvragen en dieper ingaan op de situatie van de patiënt. Patiënten vinden het bovendien prettig om met iemand anders te praten dan de behandelaar. In de spreekkamer vertellen zij misschien niet alles en doen zij zich soms beter voor dan hoe ze zich echt voelen.”

Groeiend bewustzijn

Van der Linden is in het LUMC tevens hoofd van het Expertisecentrum Palliatieve Zorg. Behandelaars schakelen het palliatief team steeds vaker in, merkt zij. Er is een groeiend bewustzijn over wat palliatieve patiënten nodig hebben en over de meerwaarde van consulenten palliatieve zorg. Daarnaast komt het onderwerp steeds meer terecht in het onderwijs. “Verder werken we veel samen met de andere Expertisecentra. We delen kennis en doen samen projecten. Zo is op 16 april 2021 een landelijke meetdag gehouden onder artsen en verpleegkundigen van 9.000 patiënten in 43 ziekenhuizen. De deelnemende zorgverleners achtten de kans groot dat een derde van deze patiënten binnen een jaar zou overlijden. Maar bij slechts 2% werd overwogen om het palliatief consultteam erbij te halen. Dat is dus erg weinig, terwijl het consultteam al in die fase een belangrijke rol kan spelen. Veel behandelaars realiseren zich dat te weinig, en palliatieve teams worden nog te weinig en te laat betrokken bij de zorg. Daarom gaan we in het LUMC dit jaar in gesprek met de afdelingen. We willen met behandelaars verder afstemmen hoe wij nog beter kunnen worden ingezet.”

Op zoek naar goede voorbeelden

Veel patiënten met ongeneeslijke kanker hebben behoefte aan meer palliatieve zorg. Uit een peiling van de Nederlandse Federatie van Kankerpatiëntenorganisaties (NFK) in 2018 bleek dat een kwart van deze patiënten zich in de steek gelaten voelt na de boodschap dat zij terminaal zijn. Daarom is in 2021 het project TIPZO gestart: Tijdige Integratie Palliatieve Zorg in de Oncologie. Het is een samenwerking tussen IKNL, NFK, het UMC Groningen en het LUMC. “We brengen goede voorbeelden in kaart, zodat oncologen en palliatieve teams in verschillende ziekenhuizen van elkaar kunnen leren”, aldus Van der Linden. “Bovendien inventariseren we samen met patiënten, naasten en zorgverleners wat belangrijke aspecten van zorg zijn voor mensen met ongeneeslijke kanker en hun naasten. We willen daarmee een heldere, landelijke werkwijze opstellen voor goede zorg voor mensen met ongeneeslijke kanker en hun naasten.”

Focus op bijwerkingen immuuntherapie bij kanker

apr 2024 | Immuuntherapie

Lees meer over Focus op bijwerkingen immuuntherapie bij kanker

Trends in overleving bij uitgezaaid melanoom: analyse 2013-2021

apr 2024 | Dermato-oncologie

Lees meer over Trends in overleving bij uitgezaaid melanoom: analyse 2013-2021

Promotie: Follow-up na behandeling van darmkanker

apr 2024 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Promotie: Follow-up na behandeling van darmkanker

Meer ondersteuning voor naasten van kankerpatiënten in laatste levensfase

apr 2024

Lees meer over Meer ondersteuning voor naasten van kankerpatiënten in laatste levensfase

Behandeling stadium II-III niet-kleincellig longcarcinoom gaat flink op de schop

apr 2024 | Immuuntherapie, Longoncologie

Lees meer over Behandeling stadium II-III niet-kleincellig longcarcinoom gaat flink op de schop

Lagere dosis olanzapine bij chemotherapie-geïnduceerde misselijkheid en braken

apr 2024 | Borstkanker, Bot en wekedelentumoren, Hoofd-halsoncologie

Lees meer over Lagere dosis olanzapine bij chemotherapie-geïnduceerde misselijkheid en braken

Challenges in advanced Cutaneous T-cell Lymphoma (CTCL) – diagnosis and management

10 jun 2024 om 16:30 | Lymfoom

Lees meer over Challenges in advanced Cutaneous T-cell Lymphoma (CTCL) – diagnosis and management

Keynote webinar: Spotlight on antibody–drug conjugates in cancer

19 feb 2024 om 17:30 | Borstkanker

Lees meer over Keynote webinar: Spotlight on antibody–drug conjugates in cancer

Prostaatkanker nu en in de toekomst

25 jan 2024 | Uro-oncologie

Lees meer over Prostaatkanker nu en in de toekomst

Niet-melanoom huidkanker in de regio

31 aug 2023 | Dermato-oncologie, Radiotherapie

Lees meer over Niet-melanoom huidkanker in de regio

Keynote Webinar | Spotlight on Cardio-Oncology

16 mei 2023 om 17:30

Lees meer over Keynote Webinar | Spotlight on Cardio-Oncology

Borstkanker; een update op alle vlakken

9 mei 2023 om 20:00 | Borstkanker, Neuro-oncologie

Lees meer over Borstkanker; een update op alle vlakken

Een nieuw vooruitzicht voor patiënten met EGFR exon 20 insertie gemuteerd NSCLC

20 mrt 2023 | Longoncologie

Lees meer over Een nieuw vooruitzicht voor patiënten met EGFR exon 20 insertie gemuteerd NSCLC

Lung Academy webinar: Focus on difficult to treat patients with advanced NSCLC

17 feb 2023

Lees meer over Lung Academy webinar: Focus on difficult to treat patients with advanced NSCLC

Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

12 okt 2022 | Immuuntherapie

Lees meer over Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

Immuno-oncologie module 1: immunologie en immuuntherapie

Lees meer over Immuno-oncologie module 1: immunologie en immuuntherapie

Immuno-oncologie module 2: Bijwerkingenmanagement en checkpoint inhibitors

Lees meer over Immuno-oncologie module 2: Bijwerkingenmanagement en checkpoint inhibitors

Immuno-oncologie module 3: Verpleegkundige casuïstiek

Lees meer over Immuno-oncologie module 3: Verpleegkundige casuïstiek
Er zijn geen bijeenkomsten gevonden.

Prostaatkanker bij mannen met hiv later gediagnosticeerd

mrt 2024 | HIV, Uro-oncologie

Lees meer over Prostaatkanker bij mannen met hiv later gediagnosticeerd

Neoadjuvant nivolumab plus chemotherapie leidt tot pathologisch complete responsen bij vroeg-stadium TNBC

dec 2023 | Borstkanker, Immuuntherapie

Lees meer over Neoadjuvant nivolumab plus chemotherapie leidt tot pathologisch complete responsen bij vroeg-stadium TNBC

Bispecifiek antilichaam zanidatamab effectief in fase II-studie

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Bispecifiek antilichaam zanidatamab effectief in fase II-studie

Fusie-RNA mogelijk belangrijk nieuw doelwit bij behandeling borstkanker

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Fusie-RNA mogelijk belangrijk nieuw doelwit bij behandeling borstkanker

Toevoegen PI3K-remmer inavolisib verbetert PFS bij PIK3CA-gemuteerd HR+ mammacarcinoom

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Toevoegen PI3K-remmer inavolisib verbetert PFS bij PIK3CA-gemuteerd HR+ mammacarcinoom

T-DM1 verbetert totale en invasieve-ziektevrije overleving

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over T-DM1 verbetert totale en invasieve-ziektevrije overleving

Toevoegen ribociclib aan aromataseremmer verbetert invasieve ziektevrije overleving

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Toevoegen ribociclib aan aromataseremmer verbetert invasieve ziektevrije overleving

Minder mammogrammen mogelijk bij follow-up na curatieve borstkankerbehandeling

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Minder mammogrammen mogelijk bij follow-up na curatieve borstkankerbehandeling

Geen significant betere OS door toevoegen abemaciclib, wel 13 maanden verschil

dec 2023 | Borstkanker

Lees meer over Geen significant betere OS door toevoegen abemaciclib, wel 13 maanden verschil

Podcast: Progress in PARP inhibitors - An exciting option for treating metastatic prostate cancer?

dec 2023 | Uro-oncologie

Lees meer over Podcast: Progress in PARP inhibitors - An exciting option for treating metastatic prostate cancer?

Podcast pancreascarcinoom

dec 2022 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Podcast pancreascarcinoom

Botgezondheid bij mCRPC in de praktijk

okt 2021 | Uro-oncologie

Lees meer over Botgezondheid bij mCRPC in de praktijk

Slokdarm- en maagkanker

jun 2021 | Chirurgie, Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Slokdarm- en maagkanker

Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

feb 2021 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

MedNet Oncologie 2024-01

feb 2024

Lees meer over MedNet Oncologie 2024-01

MedNet Oncologie 2023-06

dec 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-06

MedNet Oncologie special Longkanker 2023-2

nov 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Longkanker 2023-2

MedNet Oncologie 2023-05

okt 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-05

MedNet Oncologie special Colectoraal carcinoom 2023

sep 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Colectoraal carcinoom 2023

MedNet Oncologie 2023-04

aug 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-04

MedNet Oncologie 2023-03

jun 2023

Lees meer over MedNet Oncologie 2023-03

MedNet Oncologie special Uro-Oncologie 2023

jun 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Uro-Oncologie 2023

MedNet Oncologie special Longkanker 2023

mei 2023

Lees meer over MedNet Oncologie special Longkanker 2023