Lymfeklierbiopten veel minder belastend dan vaak wordt aangenomen

Delen via:

Afname van weefselbiopten wordt bij RA-onderzoek weinig toegepast, vooral door de aanname dat dergelijk onderzoek als erg onaangenaam wordt ervaren. Maar is dat wel zo? Recent onderzoek laat zien dat mensen weinig moeite hebben met een lymfeklierbiopsie. Dr. Lisa van Baarsen, universitair hoofddocent (UHD) bij de Universiteit van Amsterdam, Amsterdam UMC, locatie AMC, was betrokken bij het onderzoek. “Hopelijk verlaagt dit de drempel voor gebruik van lymfeklierbiopten binnen reumatologieonderzoek.”

Als moleculair immunoloog was Van Baarsen in haar eigen woorden “een wat vreemde eend in de bijt” bij dit onderzoek. Weliswaar doet ze veel translationeel onderzoek gericht op ‘personalised medicine’ en het begrijpen van de oorzaak van ontstekingsreuma. “Ik probeer meer inzicht te krijgen in de werking van bepaalde aspecten van het immuunsysteem in de hoop dat die kennis kan bijdragen tot de ontwikkeling van nieuwe therapieën. Mijn focus ligt op RA, maar bepaalde principes zijn mogelijk ook toepasbaar op andere auto-immuungemedieerde ziekten.”

Motieven en ervaringen peilen

Voor haar labonderzoek is Van Baarsen in belangrijke mate afhankelijk van wat RA-patiënten afstaan, zoals biopten van lymfeklieren, synoviale biopten en bloedmonsters. Van Baarsen: “We vragen best veel van patiënten en beschikken het liefst over zoveel mogelijk weefselmateriaal. Wat vinden patiënten daar eigenlijk van? Wat zijn hun motieven en ervaringen, vinden ze het bijvoorbeeld zo pijnlijk als vaak wordt aangenomen? Ik vind het belangrijk dat te onderzoeken; niet alleen om patiënten beter te kunnen informeren en motiveren voor dergelijk onderzoek, maar ook om andere onderzoekers ervan te overtuigen dat deze biopten – letterlijk – een ingang kunnen zijn voor hun eigen onderzoek.”

Het onderzoek dat Van Baarsen en collega’s onlangs publiceerden, betrof de afname van lymfeklierbiopten uit de lies.1 Zelf heeft ze nooit veel moeite gehad om dergelijke biopten voor haar onderzoek te vergaren. “Maar andere onderzoekers zijn vaak verbaasd dat wij dergelijke studies kunnen uitvoeren. Lymfeklierbiopsieën mogen dan een routineprocedure zijn in de oncologie, maar zeker niet binnen de reumatologie.” Het onderzoek is gehouden bij RA-patiënten, risicopersonen en bij gezonde vrijwilligers. De resultaten (zie ook kader) waren opvallend positief, aldus Van Baarsen: “De deelnemers bleken de procedure helemaal niet pijnlijk te vinden, en driekwart wilde het best nog eens ondergaan. Dat was een meevaller.”

Beter inzicht in de pathogenese

Onderzoek naar de pathogenese van RA en andere reumatische aandoeningen focust doorgaans op inflammatie in het synoviale gewricht. Van Baarsen wil letterlijk verder kijken, door ook lymfeklierweefsel te onderzoeken. In serum zijn antistoffen al jaren voor de diagnose en klinische verschijnselen van RA aantoonbaar. “Die antistoffen worden initieel geproduceerd in de lymfeklieren: daar vind je al cellulaire veranderingen nog voordat je die in de gewrichten vindt. De resultaten van ons onderzoek van lymfeklierbiopsieën laten dat duidelijk zien.2 We hopen uiteindelijk te begrijpen waarom de antistofproductie begint te stijgen en of je dat proces alsook latere immuunactivatie kunt onderdrukken. Dan kom je uit bij wat eigenlijk de heilige graal is bij onderzoek naar RA en andere auto-immuunziekten: ingrijpen bij mensen met een verhoogd risico om te voorkomen dat ze de ziekte krijgen.” Van Baarsen doet vooral veel onderzoek naar de belangrijke immunomodulerende rol die stromale cellen uit lymfeklieren lijken te spelen – naast stromale cellen uit het synovium. Ze hoopt in de toekomst ook bij te dragen aan de diagnostiek en zelfs aan de behandeling van auto-immuunziekten. “Dat kan door biomarkers te identificeren die de behandelrespons voorspellen, en door targets te identificeren voor innovatieve behandelingen.”

Therapierespons

Van Baarsen heeft ook meegewerkt aan een studie naar het effect van een behandeling van RA met B-celdepletie (rituximab) op lymfeklierweefsel.3 “We hoopten meer inzicht te krijgen in de vraag waarom niet alle RA-patiënten even goed reageren op rituxumab en waarom B-cellen na behandeling persisteren en zich weer vermeerderen. We hebben laten zien dat B-celdepletie in lymfeklierweefsel na behandeling met rituximab incompleet is en dat met name een bepaalde subset van B-cellen aanwezig blijft in de lymfeklieren, namelijk CD27+IgD-geswitchte geheugen-B-cellen. We hadden te weinig proefpersonen om een mogelijke link te kunnen leggen met ‘flare’ van de ziekte. Deze studie illustreert in elk geval dat je lymfeklierbiopten ook heel goed kunt gebruiken bij studies naar therapierespons.”

Vaker toepassen

Denkt Van Baarsen dat er nu veel vaker lymfeklierbiopten zullen worden afgenomen voor reumatologisch onderzoek? “Dat is inderdaad wel wat wij hopen te bereiken. Het is logistiek gezien echter wel wat uitdagend, omdat het doorgaans teamwork is in samenwerking met radiologen, reumatologen, immunologen en laboranten. Al zijn er ook reumatologen die heel goed echogeleid biopten kunnen afnemen en dat wellicht zelf zouden willen doen.”

Ter afsluiting vertelt Van Baarsen dat het de bedoeling is, een vergelijkbaar onderzoek naar beenmergbiopsieën te gaan uitvoeren. “Dat wordt ook altijd gezien als een pijnlijke procedure waar veel weerstand tegen is, maar is een veelgebruikte toepassing bij onze collega’s van hematologie. Wat is nu écht de ervaring van de studiedeelnemers die zo’n beenmergbiopsie ondergaan voor reumatologieonderzoek?”

Opzet en resultaten van het onderzoek

Het onderzoek van Van Baarsen en collega’s had als doel om de motieven, verwachtingen en ervaringen te peilen van mensen die een echogeleide naaldbiopsie van een lymfeklier in de lies ondergaan.1 Ook werd gekeken naar de moleculaire en cellulaire kwantiteit en kwaliteit van de verzamelde biopten. De 50 deelnemers waren zowel RA-patiënten als gezonde vrijwilligers. Hun was gevraagd zowel voor als na de procedure vragenlijsten in te vullen. Van de 50 deelnemers deden 43 (86%) dat. Op een schaal van 1 (niet pijnlijk) tot 5 (zeer pijnlijk) was de mediane score 1. Opvallend was ook dat driekwart van de respondenten (32 van de 43) aangaf, de procedure best een tweede keer te willen ondergaan. Ruim de helft (23) zouden anderen willen stimuleren ook aan deze studie deel te nemen. De motieven om deel te nemen waren meest altruïstisch van aard. Vaak ontstond een hematoom in de lies, andere significante bijverschijnselen deden zich niet voor. De biopten leverden voldoende hoeveelheden RNA en lymfocyten op voor moleculaire en cellulaire analyses. Dit onderzoek werd medegefinancierd door ReumaNederland, een ZonMw VIDI-subsidie (91718371) en AMC fellowship (beide aan dr. Van Baarsen).

 

Overexpressie van periostine in hartweefsel van sclerodermiepatiënten

dec 2022 | Sclerodermie

Lees meer over Overexpressie van periostine in hartweefsel van sclerodermiepatiënten

Ontregel het onderzoek

dec 2022

Lees meer over Ontregel het onderzoek

Verhoogd serum-CA72-4 voorspelt jichtaanvallen tijdens starten urinezuurverlagende therapie

nov 2022 | Jicht

Lees meer over Verhoogd serum-CA72-4 voorspelt jichtaanvallen tijdens starten urinezuurverlagende therapie

Lareb start met onderzoek Bijwerkingmonitor

nov 2022 | Arthritis psoriatica, Eczeem, IBD, JIA, Psoriasis, RA, Spondyloartritis

Lees meer over Lareb start met onderzoek Bijwerkingmonitor

Rubriek De patiënt: ‘Je kunt nauwelijks zien dat ik reuma heb’

nov 2022 | RA

Lees meer over Rubriek De patiënt: ‘Je kunt nauwelijks zien dat ik reuma heb’

Knie- en heupartrose komen vaker voor dan gedacht

nov 2022 | Artrose

Lees meer over Knie- en heupartrose komen vaker voor dan gedacht

SpA café 5:
De nieuwe ASAS-EULAR aanbevelingen voor de behandeling van axSpA

23 mrt 2023 om 18:30

Lees meer over SpA café 5:
De nieuwe ASAS-EULAR aanbevelingen voor de behandeling van axSpA

Webinar: Reumatologie actueel

15 nov 2022

Lees meer over Webinar: Reumatologie actueel

Webinars ‘Op de hoogte blijven van medicamenteuze behandeling van reumatische ziekten’

1 nov 2022 | Arthritis psoriatica, Artritis

Lees meer over Webinars ‘Op de hoogte blijven van medicamenteuze behandeling van reumatische ziekten’

Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

12 okt 2022 | Immuuntherapie

Lees meer over Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

SpA café 4:
Treat-to-target bij axiale SpA: evidence en praktijkervaringen

4 okt 2022 om 18:30 | Spondyloartritis

Lees meer over SpA café 4:
Treat-to-target bij axiale SpA: evidence en praktijkervaringen

Autoinflammatoire aandoeningen

30 sep 2022

Lees meer over Autoinflammatoire aandoeningen

Expertdebat SLE en lupus nefritis - Deel 2

27 sep 2022 om 20:00 | Immuuntherapie, SLE

Lees meer over Expertdebat SLE en lupus nefritis - Deel 2

Gewone symptomen van zeldzame ziekten

27 sep 2022

Lees meer over Gewone symptomen van zeldzame ziekten

Behandeling van eosinofiele aandoeningen EGPA en HES

21 sep 2022 | Astma

Lees meer over Behandeling van eosinofiele aandoeningen EGPA en HES

e-learning SpA in de praktijk

Psoriasis, Spondyloartritis

Lees meer over e-learning SpA in de praktijk

Geaccrediteerde e-learning: Management & Gender Differences in axSpA

Lees meer over Geaccrediteerde e-learning: Management & Gender Differences in axSpA

Implementatie van innovatie binnen de reumazorg

Artritis, RA

Lees meer over Implementatie van innovatie binnen de reumazorg
Er zijn geen bijeenkomsten gevonden.

Baricitinib geassocieerd met langere tijd tot flares bij patiënten met eerder behandelde juveniele idiopathische artritis

Lees meer
Lees meer over Baricitinib geassocieerd met langere tijd tot flares bij patiënten met eerder behandelde juveniele idiopathische artritis

Nieuwe vaccinatiestrategie verbetert humorale respons bij patiënten met ANCA-geassocieerde vasculitis

Lees meer
Lees meer over Nieuwe vaccinatiestrategie verbetert humorale respons bij patiënten met ANCA-geassocieerde vasculitis

Detectie van lupusnefritis bij patiënten met SLE en een initiële diagnose van lichte proteïnurie

Lees meer
Lees meer over Detectie van lupusnefritis bij patiënten met SLE en een initiële diagnose van lichte proteïnurie

Lagere incidentie van ernstige infecties met belimumab versus immuunsuppressiva bij SLE zonder lupusnefritis

Lees meer
Lees meer over Lagere incidentie van ernstige infecties met belimumab versus immuunsuppressiva bij SLE zonder lupusnefritis

Veelbelovende uitkomst met telitacicept plus standaardtherapie bij patiënten met SLE

Lees meer
Lees meer over Veelbelovende uitkomst met telitacicept plus standaardtherapie bij patiënten met SLE

Cardiovasculaire toxiciteit bij patiënten met actieve reumatoïde artritis behandeld met tofacitinib of TNF-remmers

Lees meer
Lees meer over Cardiovasculaire toxiciteit bij patiënten met actieve reumatoïde artritis behandeld met tofacitinib of TNF-remmers

Denosumab verbetert de uitkomst bij patiënten met erosieve artrose van de handen

Lees meer
Lees meer over Denosumab verbetert de uitkomst bij patiënten met erosieve artrose van de handen

Algoritme Vision Transformer presteert goed bij de beoordeling van capillaroscopiebeelden van systemische sclerose

Lees meer
Lees meer over Algoritme Vision Transformer presteert goed bij de beoordeling van capillaroscopiebeelden van systemische sclerose

Peresolimab veilig en werkzaam bij eerder behandelde patiënten met actieve reumatoïde artritis

Lees meer
Lees meer over Peresolimab veilig en werkzaam bij eerder behandelde patiënten met actieve reumatoïde artritis

Psoriatic Disease: het belang van anamnese en het herkennen van rode vlaggen

nov 2022 | Psoriasis

Lees meer over Psoriatic Disease: het belang van anamnese en het herkennen van rode vlaggen

Patiëntvoorkeuren en therapietrouw bij fractuurpreventie

jan 2022 | Osteoporose

Lees meer over Patiëntvoorkeuren en therapietrouw bij fractuurpreventie

Fractuur Risico Management: 10 jaar denosumab

dec 2021 | Osteoporose

Lees meer over Fractuur Risico Management: 10 jaar denosumab

Samendraads - Unieke samenwerking tussen 1e en 2e lijn voor Fractuur Risico Management

sep 2021 | Osteoporose

Lees meer over Samendraads - Unieke samenwerking tussen 1e en 2e lijn voor Fractuur Risico Management

Principes van sequentiële behandeling van fractuur risico management

sep 2021 | Osteoporose

Lees meer over Principes van sequentiële behandeling van fractuur risico management

Herken en behandel de patiënt met een hoog fractuurrisico

aug 2021 | Osteoporose

Lees meer over Herken en behandel de patiënt met een hoog fractuurrisico

Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

dec 2020 | Osteoporose

Lees meer over Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

dec 2020 | Osteoporose

Lees meer over Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

nov 2020

Lees meer over De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

MedNet Reumatologie 2022-03

sep 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-03

MedNet Reumatologie 2022-02

jun 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-02

MedNet Reumatologie 2022-01

mrt 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-01