Lymfeklierbiopten veel minder belastend dan vaak wordt aangenomen

Delen via:

Afname van weefselbiopten wordt bij RA-onderzoek weinig toegepast, vooral door de aanname dat dergelijk onderzoek als erg onaangenaam wordt ervaren. Maar is dat wel zo? Recent onderzoek laat zien dat mensen weinig moeite hebben met een lymfeklierbiopsie. Dr. Lisa van Baarsen, universitair hoofddocent (UHD) bij de Universiteit van Amsterdam, Amsterdam UMC, locatie AMC, was betrokken bij het onderzoek. “Hopelijk verlaagt dit de drempel voor gebruik van lymfeklierbiopten binnen reumatologieonderzoek.”

Als moleculair immunoloog was Van Baarsen in haar eigen woorden “een wat vreemde eend in de bijt” bij dit onderzoek. Weliswaar doet ze veel translationeel onderzoek gericht op ‘personalised medicine’ en het begrijpen van de oorzaak van ontstekingsreuma. “Ik probeer meer inzicht te krijgen in de werking van bepaalde aspecten van het immuunsysteem in de hoop dat die kennis kan bijdragen tot de ontwikkeling van nieuwe therapieën. Mijn focus ligt op RA, maar bepaalde principes zijn mogelijk ook toepasbaar op andere auto-immuungemedieerde ziekten.”

Motieven en ervaringen peilen

Voor haar labonderzoek is Van Baarsen in belangrijke mate afhankelijk van wat RA-patiënten afstaan, zoals biopten van lymfeklieren, synoviale biopten en bloedmonsters. Van Baarsen: “We vragen best veel van patiënten en beschikken het liefst over zoveel mogelijk weefselmateriaal. Wat vinden patiënten daar eigenlijk van? Wat zijn hun motieven en ervaringen, vinden ze het bijvoorbeeld zo pijnlijk als vaak wordt aangenomen? Ik vind het belangrijk dat te onderzoeken; niet alleen om patiënten beter te kunnen informeren en motiveren voor dergelijk onderzoek, maar ook om andere onderzoekers ervan te overtuigen dat deze biopten – letterlijk – een ingang kunnen zijn voor hun eigen onderzoek.”

Het onderzoek dat Van Baarsen en collega’s onlangs publiceerden, betrof de afname van lymfeklierbiopten uit de lies.1 Zelf heeft ze nooit veel moeite gehad om dergelijke biopten voor haar onderzoek te vergaren. “Maar andere onderzoekers zijn vaak verbaasd dat wij dergelijke studies kunnen uitvoeren. Lymfeklierbiopsieën mogen dan een routineprocedure zijn in de oncologie, maar zeker niet binnen de reumatologie.” Het onderzoek is gehouden bij RA-patiënten, risicopersonen en bij gezonde vrijwilligers. De resultaten (zie ook kader) waren opvallend positief, aldus Van Baarsen: “De deelnemers bleken de procedure helemaal niet pijnlijk te vinden, en driekwart wilde het best nog eens ondergaan. Dat was een meevaller.”

Beter inzicht in de pathogenese

Onderzoek naar de pathogenese van RA en andere reumatische aandoeningen focust doorgaans op inflammatie in het synoviale gewricht. Van Baarsen wil letterlijk verder kijken, door ook lymfeklierweefsel te onderzoeken. In serum zijn antistoffen al jaren voor de diagnose en klinische verschijnselen van RA aantoonbaar. “Die antistoffen worden initieel geproduceerd in de lymfeklieren: daar vind je al cellulaire veranderingen nog voordat je die in de gewrichten vindt. De resultaten van ons onderzoek van lymfeklierbiopsieën laten dat duidelijk zien.2 We hopen uiteindelijk te begrijpen waarom de antistofproductie begint te stijgen en of je dat proces alsook latere immuunactivatie kunt onderdrukken. Dan kom je uit bij wat eigenlijk de heilige graal is bij onderzoek naar RA en andere auto-immuunziekten: ingrijpen bij mensen met een verhoogd risico om te voorkomen dat ze de ziekte krijgen.” Van Baarsen doet vooral veel onderzoek naar de belangrijke immunomodulerende rol die stromale cellen uit lymfeklieren lijken te spelen – naast stromale cellen uit het synovium. Ze hoopt in de toekomst ook bij te dragen aan de diagnostiek en zelfs aan de behandeling van auto-immuunziekten. “Dat kan door biomarkers te identificeren die de behandelrespons voorspellen, en door targets te identificeren voor innovatieve behandelingen.”

Therapierespons

Van Baarsen heeft ook meegewerkt aan een studie naar het effect van een behandeling van RA met B-celdepletie (rituximab) op lymfeklierweefsel.3 “We hoopten meer inzicht te krijgen in de vraag waarom niet alle RA-patiënten even goed reageren op rituxumab en waarom B-cellen na behandeling persisteren en zich weer vermeerderen. We hebben laten zien dat B-celdepletie in lymfeklierweefsel na behandeling met rituximab incompleet is en dat met name een bepaalde subset van B-cellen aanwezig blijft in de lymfeklieren, namelijk CD27+IgD-geswitchte geheugen-B-cellen. We hadden te weinig proefpersonen om een mogelijke link te kunnen leggen met ‘flare’ van de ziekte. Deze studie illustreert in elk geval dat je lymfeklierbiopten ook heel goed kunt gebruiken bij studies naar therapierespons.”

Vaker toepassen

Denkt Van Baarsen dat er nu veel vaker lymfeklierbiopten zullen worden afgenomen voor reumatologisch onderzoek? “Dat is inderdaad wel wat wij hopen te bereiken. Het is logistiek gezien echter wel wat uitdagend, omdat het doorgaans teamwork is in samenwerking met radiologen, reumatologen, immunologen en laboranten. Al zijn er ook reumatologen die heel goed echogeleid biopten kunnen afnemen en dat wellicht zelf zouden willen doen.”

Ter afsluiting vertelt Van Baarsen dat het de bedoeling is, een vergelijkbaar onderzoek naar beenmergbiopsieën te gaan uitvoeren. “Dat wordt ook altijd gezien als een pijnlijke procedure waar veel weerstand tegen is, maar is een veelgebruikte toepassing bij onze collega’s van hematologie. Wat is nu écht de ervaring van de studiedeelnemers die zo’n beenmergbiopsie ondergaan voor reumatologieonderzoek?”

Opzet en resultaten van het onderzoek

Het onderzoek van Van Baarsen en collega’s had als doel om de motieven, verwachtingen en ervaringen te peilen van mensen die een echogeleide naaldbiopsie van een lymfeklier in de lies ondergaan.1 Ook werd gekeken naar de moleculaire en cellulaire kwantiteit en kwaliteit van de verzamelde biopten. De 50 deelnemers waren zowel RA-patiënten als gezonde vrijwilligers. Hun was gevraagd zowel voor als na de procedure vragenlijsten in te vullen. Van de 50 deelnemers deden 43 (86%) dat. Op een schaal van 1 (niet pijnlijk) tot 5 (zeer pijnlijk) was de mediane score 1. Opvallend was ook dat driekwart van de respondenten (32 van de 43) aangaf, de procedure best een tweede keer te willen ondergaan. Ruim de helft (23) zouden anderen willen stimuleren ook aan deze studie deel te nemen. De motieven om deel te nemen waren meest altruïstisch van aard. Vaak ontstond een hematoom in de lies, andere significante bijverschijnselen deden zich niet voor. De biopten leverden voldoende hoeveelheden RNA en lymfocyten op voor moleculaire en cellulaire analyses. Dit onderzoek werd medegefinancierd door ReumaNederland, een ZonMw VIDI-subsidie (91718371) en AMC fellowship (beide aan dr. Van Baarsen).

 

Minder protheses met colchicine als artrosemedicijn

feb 2024 | Artrose

Lees meer over Minder protheses met colchicine als artrosemedicijn

DRIMID: nieuwe kansen voor patiënten met een zeldzame auto-immuunziekte

feb 2024

Lees meer over DRIMID: nieuwe kansen voor patiënten met een zeldzame auto-immuunziekte

Nieuwe richtlijn arthritis psoriatica

feb 2024 | Arthritis psoriatica

Lees meer over Nieuwe richtlijn arthritis psoriatica

Europese onderzoekers slaan handen ineen voor artrose

feb 2024 | Artrose, Chirurgie, Orthopedie

Lees meer over Europese onderzoekers slaan handen ineen voor artrose

‘Als reumatoloog op Aruba kun je veel betekenen voor patiënten’

feb 2024

Lees meer over ‘Als reumatoloog op Aruba kun je veel betekenen voor patiënten’

Digitale toepassingen om het zorgvak weer aantrekkelijk te maken

feb 2024

Lees meer over Digitale toepassingen om het zorgvak weer aantrekkelijk te maken

SpA café 7:
Perifere uitingen van SpA in de klinische praktijk

11 apr 2024 om 18:30 | Spondyloartritis

Lees meer over SpA café 7:
Perifere uitingen van SpA in de klinische praktijk

SpA café 5: De nieuwe ASAS-EULAR aanbevelingen voor de behandeling van axSpA

8 nov 2023 | Spondyloartritis

Lees meer over SpA café 5: De nieuwe ASAS-EULAR aanbevelingen voor de behandeling van axSpA

Expertdebat SLE, Deel 3 - Praktische handvatten: Van zwangerschapswens tot de rol van B-cellen in lupus

7 nov 2023 om 20:00 | Immuuntherapie, SLE

Lees meer over Expertdebat SLE, Deel 3 - Praktische handvatten: Van zwangerschapswens tot de rol van B-cellen in lupus

ReumaReality: gepersonaliseerde zorg voor uiteenlopende patiënten

30 okt 2023 om 20:00 | Artrose

Lees meer over ReumaReality: gepersonaliseerde zorg voor uiteenlopende patiënten

SpA café 6: Structurele schade bij axiale SpA

3 okt 2023 om 18:30 | Spondyloartritis

Lees meer over SpA café 6: Structurele schade bij axiale SpA

SpA café 3: pijn herkennen en behandelen bij patiënten met SpA

6 mrt 2023 | Arthritis psoriatica, Spondyloartritis

Lees meer over SpA café 3: pijn herkennen en behandelen bij patiënten met SpA

Expertdebat SLE en lupus nefritis - Deel 2

21 dec 2022 | Immuuntherapie, SLE

Lees meer over Expertdebat SLE en lupus nefritis - Deel 2

Webinar: Reumatologie actueel

15 nov 2022

Lees meer over Webinar: Reumatologie actueel

Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

12 okt 2022 | Immuuntherapie

Lees meer over Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

e-learning SpA in de praktijk

Psoriasis, Spondyloartritis

Lees meer over e-learning SpA in de praktijk
Er zijn geen bijeenkomsten gevonden.

Hoe abortuswetgeving invloed heeft op de reumatologiepatiënt

nov 2023 | Arteriitis, Arthritis psoriatica, Artrose, RA, SLE, Spondyloartritis

Lees meer over Hoe abortuswetgeving invloed heeft op de reumatologiepatiënt

Zo veilig zijn COVID-vaccins bij gebruik immuunsuppressiva

nov 2023 | Arthritis psoriatica, Spondyloartritis, Vaccinatie

Lees meer over Zo veilig zijn COVID-vaccins bij gebruik immuunsuppressiva

AI berekent straks de Sharp/van der Heijde-score bij RA

nov 2023 | RA

Lees meer over AI berekent straks de Sharp/van der Heijde-score bij RA

Op zoek naar de optimale timing om belimumab te starten

nov 2023 | SLE

Lees meer over Op zoek naar de optimale timing om belimumab te starten

Gaan digitale biomarkers de zorgkloof bij PsA en RA oplossen?

nov 2023 | RA, Spondyloartritis

Lees meer over Gaan digitale biomarkers de zorgkloof bij PsA en RA oplossen?

Behandeling RA met hydroxychloroquine verlaagt kans op leververvetting

nov 2023 | Hepatologie, RA

Lees meer over Behandeling RA met hydroxychloroquine verlaagt kans op leververvetting

Zwangerschap met reumatische aandoening geeft opvallend hoog CV-risico

nov 2023 | Arteriitis, Arthritis psoriatica, Artrose, JIA, RA, Sclerodermie, SLE, Spondyloartritis

Lees meer over Zwangerschap met reumatische aandoening geeft opvallend hoog CV-risico

Goed vergeleken: TNF-alfa- en JAK-remmer in real-life setting

nov 2023 | RA

Lees meer over Goed vergeleken: TNF-alfa- en JAK-remmer in real-life setting

Nieuwe EULAR-richtlijn: hoe vermoeidheid te behandelen?

nov 2023 | Arthritis psoriatica, Artrose, JIA, Jicht, RA, Sclerodermie, Sjögren, SLE, Spondyloartritis

Lees meer over Nieuwe EULAR-richtlijn: hoe vermoeidheid te behandelen?

Psoriatic Disease: het belang van anamnese en het herkennen van rode vlaggen

nov 2022 | Psoriasis

Lees meer over Psoriatic Disease: het belang van anamnese en het herkennen van rode vlaggen

De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

nov 2020

Lees meer over De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

okt 2020

Lees meer over Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

De ACR-adviezen voor reumatologische zorg tijdens de COVID-19-pandemie nader bekeken

aug 2020 | RA, SLE

Lees meer over De ACR-adviezen voor reumatologische zorg tijdens de COVID-19-pandemie nader bekeken

MedNet Reumatologie 2023-04

dec 2023

Lees meer over MedNet Reumatologie 2023-04

MedNet Reumatologie 2023-02

jun 2023

Lees meer over MedNet Reumatologie 2023-02

MedNet Reumatologie 2023-01

mrt 2023

Lees meer over MedNet Reumatologie 2023-01

MedNet Reumatologie 2022-04

dec 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-04

MedNet Reumatologie 2022-03

sep 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-03

MedNet Reumatologie 2022-02

jun 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-02

MedNet Reumatologie 2022-01

mrt 2022

Lees meer over MedNet Reumatologie 2022-01