Patiënten met hartfalen die een relatief lage body mass index combineren met een hoge middel-heupratio hebben een aanzienlijk slechtere prognose dan patiënten met meer algemeen verdeelde adipositas. Dit zogenoemde ‘lemon-on-sticks’-fenotype gaat gepaard met meer congestie, ongunstige biomarkerprofielen en een ruim verdubbeld risico op sterfte.1
Hoewel obesitas een bekende risicofactor is voor cardiovasculaire aandoeningen, wordt bij patiënten met bestaand hartfalen (HF) paradoxaal genoeg vaak een betere overleving gezien bij een hogere body mass index (BMI).2 Bovendien zijn er aanwijzingen dat een hogere middel-heupratio (waist-to-hip ratio; WHR), een maat voor abdominale vetverdeling, geassocieerd is met slechtere uitkomsten bij patiënten met HF.3 Volgens onderzoeker Camilla van der Hoef (UMC Groningen) schiet BMI alleen echter tekort als maat voor lichaamssamenstelling, omdat geen onderscheid wordt gemaakt tussen vetmassa, spiermassa en vochtretentie. Daarom onderzochten de onderzoekers de combinatie van BMI en WHR als voorspeller van klinische uitkomsten.
Voor het onderzoek werden gegevens van 1.467 patiënten uit de BIOSTAT-CHF-cohortstudie geanalyseerd. Op basis van mediane afkapwaarden voor BMI (28,1) en WHR (0,97) werden 4 fenotypen onderscheiden. Patiënten met het ‘lemon-on-sticks’-fenotype (lage BMI/hoge WHR) vertoonden de sterkste tekenen van congestie en hadden de hoogste spiegels van N-terminaal pro brain natriuretic peptide (NT-proBNP), een biomarker voor cardiale wandstress. Daarnaast werd bij deze groep een overwegend inflammatoir profiel gezien. Opvallend was dat het risico op sterfte door alle oorzaken in deze groep meer dan 2 keer zo hoog was als bij patiënten met meer gegeneraliseerde adipositas (hoge BMI/lage WHR) (HR 2,20; 95%-BI 1,59-3,03; p < 0,001). Volgens de onderzoekers kunnen gecombineerde metingen van BMI en WHR bijdragen aan een nauwkeurigere risicostratificatie en meer gepersonaliseerde behandeling van patiënten met HF.
Bronnen:
- Van Der Hoef CCS, Ter Maaten JM, Ouwerkerk W, et al. Integrating body mass index and waist-to-hip ratio identifies the ‘lemon-on-sticks’ phenotype as a high-risk subgroup in heart failure. Heart Failure Congress 2026, Rapid Fire Abstracts.
- Lavie CJ, Alpert MA, Arena R, et al. Impact of obesity and the obesity paradox on prevalence and prognosis in heart failure. JACC Heart Fail. 2013;1:93-102.
- Streng KW, Voors AA, Hillege HL, et al. Waist-to-hip ratio and mortality in heart failure. Eur J Heart Fail. 2018;20:1269-77.