Leidraad over tatoeëren in het colon

Delen via:

Om in het colon laesies vast te stellen zodat die op een later moment chirurgisch of endoscopisch verwijderd kunnen worden, kan gebruikgemaakt worden van tatoeages. In een internationale Delphi-overeenkomst zijn adviezen opgesteld over waar wel/niet, wanneer en hoe tatoeages uitgevoerd moeten worden.

Het is essentieel om neoplastische laesies in het colon of rectum nauwkeurig te lokaliseren, zodat ze tijdens de daaropvolgende surveillance of behandeling gedetecteerd kunnen worden. Door het ontbreken van betrouwbare interne anatomische oriëntatiepunten is het zoals bekend lastig om bij het endoscopische onderzoek in het colon de locatie te bepalen, vooral in het linker en transversale colon. Daardoor kan de tijdens endoscopie gerapporteerde locatie van colorectale kankers aanzienlijk verschillen van de feitelijke anatomische locatie tijdens een daaropvolgende chirurgische of endoscopische operatie.

Tatoeages

Om (pre)maligne laesies in het maag-darmkanaal beter te kunnen lokaliseren, wordt gebruikgemaakt van tatoeages. Daarbij wordt submucosaal inkt geïnjecteerd. Er is echter weinig onderzoek gedaan naar de indicaties en methodologie hiervan. Daardoor bestaat er grote variatie in de techniek en praktijkvoering van het tatoeëren. Dit wordt grotendeels op individuele basis uitgevoerd zonder duidelijke aanbevelingen of consensus voor het gebruik ervan. Deze onzekerheid kan leiden tot ongunstige uitkomsten, zoals een misleidende begeleiding van de endoscopische bevindingen richting de chirurgen, wat de chirurgische resultaten nadelig kan beïnvloeden.

Een ongepaste injectie van de tatoeage te dicht bij een poliep of ter plaatse van de polypectomie kan resulteren in fibrosevorming onder de poliep. Hierdoor kan het lastiger zijn om de poliep te verwijderen en neemt het risico op complicaties tijdens de polypectomie toe. Bovendien wordt het hierdoor wellicht onmogelijk om tijdens een daaropvolgende surveillance-colonoscopie een recidief adequaat te behandelen.

Vier verklaringen

Om consensus te bereiken over de indicaties en geschikte technieken voor het tatoeëren in het colon, zijn tijdens een internationale Delphi-overeenkomst 15 verklaringen goedgekeurd. Over de volgende 4 verklaringen is de hoogste mate van overeenstemming bereikt:

  • Het tatoeëren moet altijd worden gedaan na een endoscopische resectie van een laesie met verdenking op submucosale invasie.
  • Voor een colorectale laesie die in situ blijft, maar geschikt wordt geacht voor een endoscopische resectie, kan tatoeage worden gebruikt als de laesie moeilijk te detecteren wordt geacht bij een volgende endoscopie.
  • Een tatoeage mag nooit rechtstreeks geïnjecteerd worden in of onder een laesie die op een later tijdstip endoscopisch verwijderd kan worden.
  • De details van de tatoeage-injectie moeten duidelijk vermeld worden in het endoscopieverslag.

Referentie:

Medina-Prado L, Hassan C, Dekker E, et al. When and How To Use Endoscopic Tattooing in the Colon: An International Delphi Agreement. Clin Gastroenterol Hepatol. 2021;19:1038-50.

 

Commentaar dr. Lorenza Alvarez Herrero, MDL-arts in het St. Antonius Ziekenhuis te Nieuwegein

Tatoeage is zoals bekend belangrijk voor de identificatie van colonlaesies, zodat die tijdens de daaropvolgende endoscopie of operatie gelokaliseerd kunnen worden. Er is behoefte aan duidelijke standaardisatie van de indicaties, techniek en documentatie van endoscopische tatoeage. Dit multidisciplinaire consensusdocument biedt een geschikte leidraad. Voor de Nederlandse praktijk zijn specifiek twee aspecten van belang.

Huidige stand Nederland

Het voorstel van deze internationale experts is om standaard alleen anaal op 3-5 cm van de tumor en in twee of drie kwadranten inkt te injecteren in een met fysiologische zout gemaakte bleb in de submucosa, voordat een laesie voor chirurgie wordt verwezen, lokalisaties in het coecum en het rectum uitgezonderd. Dit komt redelijk overeen met onze huidige Nederlandse richtlijn colorectaal carcinoom waarin geadviseerd om bij voorkeur op 3 of 4 plaatsen anaal van de tumor inkt aan te brengen in de darmwand.

Andere indicaties

Littekens na endoscopische resecties van (vermoedelijke) vroegcarcinomen dienen ook gemarkeerd te worden. Deze internationale experts zijn het erover eens dat je ook in deze gevallen 3-5 cm anaal van de tumor een tatoeage dient te plaatsen. In dit geval volstaat één inktmarkering. In de Nederlandse praktijk komt het vaak voor dat de tatoeage al is aangebracht bij detectie, dus voorafgaande aan de endoscopische resectie. Het is belangrijk te beseffen dat als een laesie er nog endoscopisch uit moet, de tatoeage niet te dicht bij de afwijking wordt gezet, omdat dat de endoscopische resectie sterk bemoeilijkt. Je moet dus erop letten om afstand te houden van de laesie (3-5 cm) en niet een te grote inktplek te maken die uitwaaiert onder de laesie door.

Tot slot wordt geadviseerd om bij een onopvallende laesie die er op termijn endoscopisch uit moet, een tatoeage achter te laten. Dit is iets wat wellicht vaker gedaan zou kunnen worden. Soms ben je namelijk lange tijd aan het zoeken naar een onopvallende of kleine laesie. Maar ook hier geldt één tatoeage anaal op afstand (3-5 cm) en niet te groot, om te voorkomen dat de inkt onder de laesie terechtkomt, zodat een endoscopische resectie niet bemoeilijkt wordt.

Trilapparaatje helpt tegen nachtelijke refluxklachten

aug 2022

Lees meer over Trilapparaatje helpt tegen nachtelijke refluxklachten

De impact van coloscopie op de werkproductiviteit

aug 2022 | Endoscopie

Lees meer over De impact van coloscopie op de werkproductiviteit

Adjuvant sorafenib na RFA verbetert prognose van HCC-patiënten

aug 2022 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Adjuvant sorafenib na RFA verbetert prognose van HCC-patiënten

Risico op psoriasis na behandeling met een TNF-α-remmer

jul 2022 | IBD, Psoriasis, RA

Lees meer over Risico op psoriasis na behandeling met een TNF-α-remmer

Kinderen met (actieve) IBD hebben toegenomen risico op VTE

jul 2022 | IBD, Kinderen

Lees meer over Kinderen met (actieve) IBD hebben toegenomen risico op VTE

Domperidon voor gastroparese geeft matige verbetering van klachten

jul 2022

Lees meer over Domperidon voor gastroparese geeft matige verbetering van klachten

Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

7 sep 2022 om 20:30 | Immuuntherapie

Lees meer over Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

Gewone symptomen van zeldzame ziekten

20 apr 2022 om 20:30

Lees meer over Gewone symptomen van zeldzame ziekten

JAK-remmers in de klinische praktijk: inzichten vanuit verschillende disciplines

28 mrt 2022 om 19:30 | IBD

Lees meer over JAK-remmers in de klinische praktijk: inzichten vanuit verschillende disciplines

Webcast Bridging the Gaps in Inflammatory bowel disease (IBD)

25 mrt 2022 | IBD

Lees meer over Webcast Bridging the Gaps in Inflammatory bowel disease (IBD)

Webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

10 nov 2021 om 20:30

Lees meer over Webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

Make it happen: Someday starts today

28 jun 2021 om 20:00 | IBD

Lees meer over Make it happen: Someday starts today

De rol van de JAK-STAT pathways in colitis ulcerosa

13 apr 2021 om 19:30 | IBD

Lees meer over De rol van de JAK-STAT pathways in colitis ulcerosa

Darmgezondheid: diagnostiek en het brein

24 mrt 2021 | Maag-darm-leveroncologie, Ouderen

Lees meer over Darmgezondheid: diagnostiek en het brein

Darmgezondheid bij jong en oud

24 mrt 2021 | Maag-darm-leveroncologie, Ouderen

Lees meer over Darmgezondheid bij jong en oud

e-learning: Verbeterde zorg voor slokdarm- en maagkanker

Chirurgie

Lees meer over e-learning: Verbeterde zorg voor slokdarm- en maagkanker

UEG in ORANJE 2022

zondag 9 okt 2022 van 18:00 tot 21:45

Lees meer over UEG in ORANJE 2022

Lange tijd tot diagnose bij eosinofiele oesofagitis

Lees meer
Lees meer over Lange tijd tot diagnose bij eosinofiele oesofagitis

Langwerkende GLP-1R/GLP-2R-agonist veilig en effectief

Lees meer
Lees meer over Langwerkende GLP-1R/GLP-2R-agonist veilig en effectief

Geen voordeel intensiveren chemotherapie bij gemetastaseerd CRC

Lees meer
Lees meer over Geen voordeel intensiveren chemotherapie bij gemetastaseerd CRC

Toevoegen panitumumab verbetert overleving bij linkszijdig RAS-wildtype mCRC

Lees meer
Lees meer over Toevoegen panitumumab verbetert overleving bij linkszijdig RAS-wildtype mCRC

Vroege-fasestudie bij dMMR-rectumcarcinoom toont indrukwekkende respons

Lees meer
Lees meer over Vroege-fasestudie bij dMMR-rectumcarcinoom toont indrukwekkende respons

ctDNA succesvolle biomarker voor adjuvante therapie bij coloncarcinoom

Lees meer
Lees meer over ctDNA succesvolle biomarker voor adjuvante therapie bij coloncarcinoom

Praktijkonderzoek wijst op laag risico oesofaguscarcinoom na endoscopische eradicatie barrettoesofagus

Lees meer
Lees meer over Praktijkonderzoek wijst op laag risico oesofaguscarcinoom na endoscopische eradicatie barrettoesofagus

Gastrojejunostomie werkt beter dan stent bij blokkade maag-darmdoorgang

Lees meer
Lees meer over Gastrojejunostomie werkt beter dan stent bij blokkade maag-darmdoorgang

Onderhoudsbehandeling mirikizumab bij IBD effectief

Lees meer
Lees meer over Onderhoudsbehandeling mirikizumab bij IBD effectief

Podcast pancreascarcinoom

dec 2021

Lees meer over Podcast pancreascarcinoom

Podcast - Periampullaire tumoren: maak onderscheid

nov 2021

Lees meer over Podcast - Periampullaire tumoren: maak onderscheid

Slokdarm- en maagkanker

jun 2021 | Chirurgie, Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Slokdarm- en maagkanker

Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

feb 2021 | Maag-darm-leveroncologie

Lees meer over Impact van COVID-19 op bevolkingsonderzoek darmkanker in Nederland

Diagnose en behandeling van inflammatoire darmziekten (IBD)

dec 2020 | IBD

Lees meer over Diagnose en behandeling van inflammatoire darmziekten (IBD)

Leefstijl en voeding bij levercirrose en hepatische encefalopathie

jan 2020 | Hepatologie

Lees meer over Leefstijl en voeding bij levercirrose en hepatische encefalopathie

Medicamenteuze behandelmogelijkheden bij hepatische encefalopathie

okt 2019

Lees meer over Medicamenteuze behandelmogelijkheden bij hepatische encefalopathie

MedNet Dermatologie nr 1-2022

jul 2022

Lees meer over MedNet Dermatologie nr 1-2022