‘Steeds meer technisch geneeskundigen tussen medisch specialisten’

Delen via:

Metingen aan de longen van longpatiënten hebben veel technische kanten. Daarom hebben steeds meer vakgroepen en maatschappen een technisch geneeskundige in dienst. Longfysioloog dr. ir. Frans de Jongh stond twee decennia geleden aan de wieg van dit vakgebied. Hij legt uit hoe technisch geneeskundigen van meerwaarde kunnen zijn bij longfunctieonderzoek.

Foto: Lars Smook Fotografie

De Jongh is opgeleid aan de Technische Universiteit Delft en werkt momenteel op drie plaatsen. Hij is hoofd van het longfunctielaboratorium in Medisch Spectrum Twente (MST, Enschede), universitair docent aan de Universiteit Twente en onderzoeker in locatie AMC van het Amsterdam UMC. Op die laatste plek deed hij vanaf 1989 promotieonderzoek en is hij ‘het medische vak in gerold’.

In opkomst

In Delft heeft De Jongh luchtstromingen bestudeerd rond vliegtuigen. “Feitelijk is dat hetzelfde als rekenen met stromingen in bloedvaten of longen. Alleen is de bouw van het menselijk lichaam uiteraard een stuk ingewikkelder. Ik heb daarna voor de couveuseafdeling van het AMC een beademingsapparaat onderzocht voor te vroeg geboren baby’s. Later ging mijn onderzoeksgroep naar Twente, maar ik bleef ook verbonden aan het AMC. In 2000 ben ik gevraagd als maatschapslid in MST.”

De Jongh was in Twente nauw betrokken bij de komst van de faculteit Biomedische Technologie en later Technische Geneeskunde waar hij ruim 15 jaar hoofd was van het blok Longen en Hart. Technische geneeskunde is sterk in opkomst, weet hij. “Aanvankelijk was er een numerus fixus van 50, maar tegenwoordig is dat 130 tot 150. De studie is altijd vol. Net als bij Geneeskunde is ongeveer driekwart vrouw. Afgestudeerden hebben een beperkte BIG-registratie, dus zij mogen medische handelingen uitvoeren. Daarmee is dit een nieuwe beroepsgroep in ziekenhuizen.”

Uitdaging

De Jongh doet onderzoek naar bronchiale hyperreactiviteit. In het longonderzoek is de kleine luchtwegfysiologie (voor met name COPD) een grote uitdaging. De standaard metingen zijn voor de doorgankelijkheid van de centrale luchtwegen en voor het totale longvolume. Metingen aan de periferie van de luchtwegen en alveoli zijn moeilijker. In MST wordt vaak als eerste een CO-diffusietest gedaan. De Jongh legt uit: “We geven de patiënt een minimale hoeveelheid koolstofmonoxide, waarna de patiënt 10 seconden de adem inhoudt op maximaal longvolume. Bij uitademen meten we vervolgens hoeveel CO terugkomt. We bepalen hiermee indirect de diffusie van het longmembraan en de werking van de perifere luchtwegen. Bij goede longfunctie meten we heel weinig CO omdat het meeste is opgenomen. Als we veel CO meten, is sprake van beginnend COPD of longemfyseem.”

Een andere meettechniek voor de perifere luchtwegen is de geforceerde oscillatietechniek (FOT), waarvoor De Jongh momenteel een nieuw apparaat ontwikkelt. “Bij FOT zenden we, terwijl de patiënt rustig ademhaalt, trillingen de longen in met een frequentie van 5 tot 30 Hertz. Vervolgens meten we aan de terugkomende trillingen hoeveel kleiner ze zijn geworden en hoeveel ze zijn verschoven in fase. De amplitudeverandering zegt iets over de weerstand van de longen, waarbij de laagste frequenties betrekking hebben op de perifere luchtwegen. De faseverandering vertelt iets over de massatraagheid en elasticiteit van de longen. We kunnen daarmee zien of er bijvoorbeeld veel trapped air in de perifere luchtwegen aanwezig is. Overigens bestaat FOT al sinds 1970. Toen al was het veelbelovend, maar het wordt nog steeds weinig ingezet in de klinische praktijk.”

Stikstof-uitwas

Bij FOT komen de trillingen normaal gesproken uit een luidspreker. Het apparaat dat nu in het lab van De Jongh wordt ontwikkeld, heeft een extra grote luidspreker. Daarmee kan FOT worden toegepast bij mensen die zich maximaal inspannen. “Dan kunnen we meten of de luchtwegen dichtklappen bij maximale in- en uitademing.”

De Jongh beschrijft ook een methode voor het meten van het restvolume in de longen. Daarvoor bestaat al de bodybox. Maar niet iedereen kan of wil daarin, bijvoorbeeld patiënten in een rolstoel of bed of patiënten met overgewicht. De Jongh onderzoekt daarom de zogeheten stikstof-uitwasmethode. “We sluiten daarbij de patiënt aan op 100% zuurstof. De longen bevatten 80% stikstof en dat zal dan met iedere ademhaling uiteindelijk helemaal worden vervangen door zuurstof. We meten hoe snel de stikstof uit de longen komt. Hoe slechter de perifere luchtwegen toegankelijk zijn, hoe langer dat duurt. De maat daarvoor is de lung clearance index, de LCI, een bekend begrip voor mensen met taaislijmziekte.”

Voorheen werd deze meting gedaan met helium, maar omdat dat duurder is geworden is het vervangen door stikstof. Dat heeft wel even geduurd, omdat de meetsystemen technisch moesten worden aangepast. “Maar inmiddels hebben veel ziekenhuizen apparatuur voor de stikstof-uitwasmethode. Er vindt nog wel onderzoek plaats naar de betrouwbaarheid en klinische meerwaarde van de meer geavanceerde uitkomstmaten van deze methode, zoals de LCI.”

Wat is relevant?

In zijn onderzoek houdt De Jongh in het achterhoofd welke uitkomstmaat voor de longfunctie relevant is voor de klinische praktijk van een longarts. Standaard wordt de anamnese gedaan en basale spirometrie, wat ook de huisarts kan doen. De longarts laat vaak een thoraxfoto maken en kan uitgebreidere metingen doen, zoals de bodybox of stikstofuitwas. De meest uitgebreide meting is de maximale fietstest. “Op basis van de uitkomsten kan de longarts een behandeling inzetten. Als die geen effect heeft, kunnen we met de longarts overleggen wat nog meer mogelijk is. Bij bijvoorbeeld ouderen of kinderen kan een FOT-meting worden gedaan, omdat de patiënt daarbij normaal kan blijven ademen. In MST doen we al jarenlang onderzoek bij kinderen met inspanningsgerelateerde klachten van astma. Daar zijn al vijf of zes onderzoekers op gepromoveerd. We onderzoeken bijvoorbeeld of we subgroepen van patiënten kunnen onderscheiden, zoals kleineluchtweg-astmapatiënten. Behandelingen kunnen daar eventueel op worden aangepast. Tevens vindt onderzoek plaats naar thuismetingen voor inspanningsastma.”

Volgens De Jongh heeft een technisch geneeskundige in een team van longartsen veel meerwaarde. Technisch geneeskundigen zijn wel iets duurder dan verpleegkundig specialisten die op veel longafdelingen werken en veelal zelfstandig poli’s doen. “Maar de technische kennis is zeker van meerwaarde voor een afdeling. Met name als lichamelijke metingen bij patiënten kunnen leiden tot betere behandelingen. De technische aspecten van zulke metingen zijn bij uitstek het werkveld van de technisch geneeskundige.”

Opleiding

De studie Technische Geneeskunde duurt zes jaar. De laatste twee jaar daarvan bestaat uit stages in verschillende ziekenhuizen, waarvan het laatste jaar op één plek. Een pluspunt ten opzichte van geneeskundestudenten is dat technisch geneeskundigen niet alleen de medische terminologie kennen, maar ook vertrouwd zijn met technische zaken zoals kunstmatige intelligentie, machine learning en beeld- en signaalbewerking.

Veel technisch geneeskundigen (in sommige ziekenhuizen klinisch technologen genoemd) gaan werken op een ic, bij uitstek een plek met veel technologie. Maar er zijn voor hen ook andere werkplekken. Zo doet in MST een gepromoveerd technisch geneeskundige de slaappoli’s voor mensen met OSAS (obstructief slaapapneusyndroom) en CSAS (centraal slaapapneusyndroom).

Bekijk ook de MedNet webcast Small Airways Symposium 2022

Selexipag verbetert hemodynamiek, maar niet inspanningscapaciteit bij inoperabele CTEPH

jul 2022 | Pulmonale hypertensie

Lees meer over Selexipag verbetert hemodynamiek, maar niet inspanningscapaciteit bij inoperabele CTEPH

Grootste studie naar zelfmanagementinterventie bij CF

jul 2022 | CF

Lees meer over Grootste studie naar zelfmanagementinterventie bij CF

Maak ruimte voor de brede benadering van palliatieve zorg

jul 2022

Lees meer over Maak ruimte voor de brede benadering van palliatieve zorg

Tixagevimab plus cilgavimab voor COVID-19: niet eerder hersteld, wel lagere sterfte

jul 2022 | Pneumonie, Virale infecties

Lees meer over Tixagevimab plus cilgavimab voor COVID-19: niet eerder hersteld, wel lagere sterfte

Enkele dosis casirivimab en imdevimab werkt preventief tegen COVID-19

jul 2022 | Virale infecties

Lees meer over Enkele dosis casirivimab en imdevimab werkt preventief tegen COVID-19

Zuurstoftherapie thuis niet nuttig bij COPD-patiënten met matige hypoxemie

jul 2022 | COPD

Lees meer over Zuurstoftherapie thuis niet nuttig bij COPD-patiënten met matige hypoxemie

Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

7 sep 2022 om 20:30 | Immuuntherapie

Lees meer over Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

De wondere wereld van bindweefselziekten

22 jun 2022 | ILD

Lees meer over De wondere wereld van bindweefselziekten

Recidief van chronische rhinosinusitis met nasale poliepen (CRSwNP) na operatie? Wat nu...

22 jun 2022 om 20:00

Lees meer over Recidief van chronische rhinosinusitis met nasale poliepen (CRSwNP) na operatie? Wat nu...

Toegevoegde waarde en praktische toepassing van FeNO bij ernstig astma

16 jun 2022 om 20:00 | Astma

Lees meer over Toegevoegde waarde en praktische toepassing van FeNO bij ernstig astma

Pulmo Pubquiz

31 mei 2022 | COPD, Longoncologie, Pulmonale hypertensie

Lees meer over Pulmo Pubquiz

Small Airways Symposium 2022

10 mei 2022 om 18:00 | Astma, COPD

Lees meer over Small Airways Symposium 2022

Multidisciplinaire aanpak van chronische rhinosinusitis met neuspoliepen (CRSwNP)

30 mrt 2022 om 20:30

Lees meer over Multidisciplinaire aanpak van chronische rhinosinusitis met neuspoliepen (CRSwNP)

Behandeling van eosinofiele aandoeningen EGPA en HES

23 mrt 2022 om 20:30 | Astma

Lees meer over Behandeling van eosinofiele aandoeningen EGPA en HES

Eosinofiel gedreven aandoeningen en de behandeling

23 mrt 2022 om 20:30

Lees meer over Eosinofiel gedreven aandoeningen en de behandeling

Insectengifallergie behandelen met allergie immunotherapie, hoe zinvol is dat?

Lees meer over Insectengifallergie behandelen met allergie immunotherapie, hoe zinvol is dat?

Astma Module 1: Uitdagingen in het diagnostisch proces

Lees meer over Astma Module 1: Uitdagingen in het diagnostisch proces

Astma Module 2: Inzicht in ernstig astma

Lees meer over Astma Module 2: Inzicht in ernstig astma

ERS in ORANJE 2022

maandag 5 sep 2022 van 18:00 tot 21:45 | Pulmonale hypertensie

Lees meer over ERS in ORANJE 2022

Vaker vrij van OCS na een jaar mepolizumab

Lees meer
Lees meer over Vaker vrij van OCS na een jaar mepolizumab

Betere kwaliteit van leven met SLIT-tabletten bij allergische rinitis en astma

Lees meer
Lees meer over Betere kwaliteit van leven met SLIT-tabletten bij allergische rinitis en astma

Lange tijd tot diagnose bij eosinofiele oesofagitis

Lees meer
Lees meer over Lange tijd tot diagnose bij eosinofiele oesofagitis

Veelbelovend alternatief voor immunotherapie bij kattenallergie

Lees meer
Lees meer over Veelbelovend alternatief voor immunotherapie bij kattenallergie

Real-world data tonen effect van AIT bij kinderen en volwassenen met AR

Lees meer
Lees meer over Real-world data tonen effect van AIT bij kinderen en volwassenen met AR

Benralizumab als aanvullende strategie bij EPGA met ernstig astma

Lees meer
Lees meer over Benralizumab als aanvullende strategie bij EPGA met ernstig astma

De ernst van allergische reacties op dierlijke voedingsmiddelen varieert

Lees meer
Lees meer over De ernst van allergische reacties op dierlijke voedingsmiddelen varieert

SLIT geeft lager risico op ontwikkeling astma bij allergische rinitis

Lees meer
Lees meer over SLIT geeft lager risico op ontwikkeling astma bij allergische rinitis

Bevestigde voedselallergie bij zuigelingen risico voor astma op kinderleeftijd

Lees meer
Lees meer over Bevestigde voedselallergie bij zuigelingen risico voor astma op kinderleeftijd

Zorgtransitie: Thuistoedieningspilot met anti-IL5 behandelingen voor ernstig astma

nov 2021 | Astma

Lees meer over Zorgtransitie: Thuistoedieningspilot met anti-IL5 behandelingen voor ernstig astma

MedNet Dermatologie nr 1-2022

jul 2022

Lees meer over MedNet Dermatologie nr 1-2022