Biobank ideale bron voor onderzoek naar COVID-19

Delen via:

Al snel na de start van de coronacrisis besloot hoogleraar neurologie prof. dr. Diederik van de Beek (Amsterdam UMC) tot opzet van een biobank voor het verzamelen van lichaamsvloeistoffen van patiënten. Hiermee is een basis gelegd voor onderzoek naar de gevolgen voor het lichaam – onder andere de neurologische – van de nieuwe ziekte.

Foto: Bas Uterwijk

COVID-19 is ook een neurologische ziekte, stelde neuroloog Bas ter Meulen (OLVG Amsterdam) in het vorige nummer van MedNet Neurologie. Van de Beek wil dit beeld nuanceren. “Het is op zich geen neurologische ziekte”, zegt hij, “maar er kan wel sprake zijn van neurologische complicaties en neurologische effecten op de lange termijn. We onderscheiden hierin vijf categorieën. Ten eerste de directe virusinvasie die onder andere leidt tot anosmie. Dan de mensen die hypoxie krijgen, wat leidt tot diffuse schade. Ten derde de patiënten die een beroerte krijgen. COVID-19 leidt tot stollingsverschijnselen in de longen, nieren en hersenen. Dan de para- of post-infectieuze neurologische problemen die tot zenuwontsteking leiden. En tot slot de patiënten die na COVID-19 ook na een niet ernstig verloop niet meer goed functioneren en concentratieproblemen houden. Dit lijkt een relatie te hebben met neurologische problemen, maar het ontbreekt nog aan een systematisch onderzoek dat hierover meer duidelijkheid moet geven.”

Vergelijking met hersenvliesontsteking

Van de Beek is infectieneuroloog en doet onderzoek naar hersenvliesontsteking. “De eerste beschrijvingen uit China van COVID-19 deden mij hier erg aan denken”, vertelt hij. “Een klein deel in het ziekenhuis gaat secundair achteruit. Ook in dit geval lijkt het immuunsysteem van de patiënt erg belangrijk te zijn op een manier die vergelijkbaar is met een neurologische infectieziekte als hersenvliesontsteking. Bacteriële meningitis moet niet alleen met antibiotica worden behandeld, maar ook met een ontstekingsremmer. Het is het immuunsysteem dat bepaalt of je er goed uitkomt en dat is bij COVID-19 net zo. Het is vooral het immuunsysteem dat de patiënt parten speelt.”

Onderzoekers en behandelaars zijn bij hersenvliesontsteking altijd op zoek naar nieuwe therapieën, omdat de sterfte nog altijd te hoog is. Van de Beek: “Uit onderzoek weten we dat bij ontsteking het complementsysteem van belang is. We werken al jaren op het complementsysteem bij hersenvliesontsteking. Net als bij meningitis verbetert de behandeling met dexamethason de uitkomst bij COVID-19, zo blijkt uit Engels onderzoek. Het complementsysteem is ook een aanjager van stolling, wat een belangrijke rol speelt bij COVID-19. Dit was voor ons de aanleiding om vergelijkend onderzoek te doen naar complementremmers bij COVID-19-patiënten.”

Biobank opgezet

Van patiënten met hersenvliesontsteking werden al bloed en hersenvocht afgenomen voor onderzoek om de behandeling te verbeteren. Iets soortgelijks wilde Van de Beek ook voor COVID-19. Dus zette hij een biobank op om lichaamsvloeistoffen van patiënten te verzamelen. “Van het bloed dat toch al van deze patiënten wordt afgenomen blijft na onderzoek veel over”, vertelt hij, “dat kun je na toestemming opslaan. Hetzelfde kun je doen met andere lichaamsvloeistoffen die je iets kunnen leren over COVID-19.”

Met hulp van infectiologen, ic-artsen en longartsen lukte het Van de Beek heel snel om de biobank tot stand te brengen. “In een biobank verzamel je materiaal zonder daaraan al een concrete onderzoeksvraag te koppelen”, zegt hij, “maar voor translationeel onderzoek heb je wel patiëntmateriaal nodig. Je wilt achterhalen waarom de ene patiënt heel ziek wordt en de andere niet, hoe het zit met het ontstaan van de immuunrespons en welke rol antistoffen spelen in de achteruitgang van de patiënt. Inmiddels zijn zo op basis van de biobank al 35 onderzoeken gestart. Die hebben niet allemaal betrekking op neurologie maar enkele ervan toch wel, bijvoorbeeld om te achterhalen waarom COVID-19 een verhoogde kans op een beroerte geeft. Maar we kijken ook bijvoorbeeld naar de rol die geslachtshormonen spelen, of naar de vraag of patiënten die nog jong zijn maar toch ernstig ziek worden een genetisch defect hebben.”

Voor alle onderzoekers bruikbaar

Inmiddels is de biobank al uitgegroeid tot een van de meest complete in Europa, en daarmee een aanjager voor internationaal onderzoek en samenwerking over specialismen heen. “Het materiaal staat ter beschikking van onderzoekers”, zegt Van de Beek, “Samen met een Amsterdam UMC-onderzoeker of -onderzoeksgroep kunnen ze een aanvraag doen om data en materialen te verkrijgen uit de Amsterdam UMC COVID-19-Biobank. Niemand werkt los van elkaar op hetzelfde onderwerp, maar het liefst in teams.”

Net als op andere gebieden is ook op neurologisch gebied veel rondom COVID-19 nog onduidelijk. “Op de hele populatie COVID-19-patiënten valt het aantal patiënten met neurologische schade nog mee misschien”, zegt Van de Beek. “We hebben veel meer data nodig om de neurologische complicaties van de ziekte naar behoren te kunnen plaatsen. Herseninfarcten bij COVID-19 lijken vooral voor te komen bij relatief jonge patiënten. Waarom weten we niet. Ook over de langetermijngevolgen weten we nog weinig. Er zal systematisch vervolgonderzoek moeten worden opgestart. Ik verwacht dat de biobank in belangrijke mate zal bijdragen aan het vinden van antwoorden op de vele vragen die we nu hebben.”

Bron:

  1. Mok VCT, Pendlebury S, Wong A, et al. Tackling challenges in care of Alzheimer’s disease and other dementias amid the COVID-19 pandemic, now and in the future DOI: 10.1002/alz.12143.
  1. Van der Heide, Meinders MJ, Bloem B, Helmich RC. The Impact of the COVID-19 Pandemic on Psychological Distress, Physical Activity, and Symptom Severity in Parkinson’s Disease. DOI 10.3233/JPD-202251.

Biobank ideale bron voor onderzoek naar COVID-19

sep 2020 |

Lees meer over Biobank ideale bron voor onderzoek naar COVID-19

Factsheets ondersteuning thuiswonende mensen met dementie

sep 2020 |

Lees meer over Factsheets ondersteuning thuiswonende mensen met dementie

Langdurig effect van hersenresponsieve neurostimulatie voor focale epilepsie

sep 2020 |

Lees meer over Langdurig effect van hersenresponsieve neurostimulatie voor focale epilepsie

Risico op dementie neemt af

sep 2020 |

Lees meer over Risico op dementie neemt af

Fase I/II-studie naar antisense oligonucleotide tofersen bij SOD1-ALS

sep 2020 |

Lees meer over Fase I/II-studie naar antisense oligonucleotide tofersen bij SOD1-ALS

Prof. dr. Jeannette Hofmeijer over vruchtbare interactie tussen lab en kliniek

sep 2020 |

Lees meer over Prof. dr. Jeannette Hofmeijer over vruchtbare interactie tussen lab en kliniek

Mastering Migraine | Deel 2

22 sep 2020 om 20:30 | Neurologie

Lees meer over Mastering Migraine | Deel 2

Precisiezorg dichterbij dan we denken

21 sep 2020 om 20:30 | Cardiologie

Lees meer over Precisiezorg dichterbij dan we denken

Secundair Progressieve Multipele Sclerose

5 feb 2020 | Neurologie

Lees meer over Secundair Progressieve Multipele Sclerose

MS en Kinderen

4 feb 2020 | Neurologie

Lees meer over MS en Kinderen

Het Neurologisch Jaaroverzicht 2019

11 dec 2019 | Neurologie

Lees meer over Het Neurologisch Jaaroverzicht 2019

Real World Evidence in MS

3 dec 2019 om 20:30 | Neurologie

Lees meer over Real World Evidence in MS

Mastering Migraine series | Deel 1

26 nov 2019 om 20:30 | Neurologie

Lees meer over Mastering Migraine series | Deel 1

MS-behandeling: van Theorie naar Kliniek Sequencing en Real World Evidence

3 dec 2018 om 20:30 | Neurologie

Lees meer over MS-behandeling: van Theorie naar Kliniek Sequencing en Real World Evidence

Therapietrouw bij ziektemodificerende behandeling van MS

4 jun 2018 | Neurologie

Lees meer over Therapietrouw bij ziektemodificerende behandeling van MS
Er zijn geen e-learnings gevonden.
Er zijn geen bijeenkomsten gevonden.

“Prodromale fase van MS afleidbaar uit zorggebruik”

Lees meer
Lees meer over “Prodromale fase van MS afleidbaar uit zorggebruik”

Nieuw inzicht in remyelinisatie na corticale demyelinisatie bij MS

Lees meer
Lees meer over Nieuw inzicht in remyelinisatie na corticale demyelinisatie bij MS

De kans op PML bij gebruik van fingolimod: een update

Lees meer
Lees meer over De kans op PML bij gebruik van fingolimod: een update

Relatief gunstige effecten natalizumab op patiëntgerapporteerde uitkomsten

Lees meer
Lees meer over Relatief gunstige effecten natalizumab op patiëntgerapporteerde uitkomsten

Masitinib mogelijk nieuwe behandeling van progressieve MS

Lees meer
Lees meer over Masitinib mogelijk nieuwe behandeling van progressieve MS

MS-activiteit tijdens zwangerschap in een modern cohort

Lees meer
Lees meer over MS-activiteit tijdens zwangerschap in een modern cohort

MOSPD2-antilichamen: nieuw behandelmechanisme bij MS?

Lees meer
Lees meer over MOSPD2-antilichamen: nieuw behandelmechanisme bij MS?

Snel intredend effect van cladribine bij zeer actieve RMS

Lees meer
Lees meer over Snel intredend effect van cladribine bij zeer actieve RMS

Langer doorgaan met DMT mogelijk zinvol bij PPMS

Lees meer
Lees meer over Langer doorgaan met DMT mogelijk zinvol bij PPMS

Real World Evidence in MS

jan 2020 |

Lees meer over Real World Evidence in MS