Onderzoek naar cutane T-cellen leidt tot paradigmaverschuiving voor graft-versus-hostziekte

Delen via:

Dr. Tiago dos Reis Matos, dermatoloog i.o. in het Amsterdam UMC, beschrijft in zijn proefschrift1 dat de huid meer T-cellen bevat dan de bloedsomloop. Deze T-cellen blijken niet alleen cruciaal voor de cutane immuunhomeostase, maar ook voor het ontstaan van diverse huidaandoeningen. Hier bespreken we hun rol in graft-versus-hostziekte.

Tiago R. Matos voltooide zijn coschappen in het Engelse Manchester en startte vervolgens aan de Harvard Universiteit te Boston een promotieonderzoek naar cutane T-cellen. In 2019 sloot hij dit af met een promotie bij prof. dr. Menno de Rie in het Amsterdam UMC, bij wie hij nu als postdoc zijn werk als onderzoeker combineert met de opleiding tot dermatoloog. “Ik bekijk het immuunsysteem dus zowel vanuit hematologisch als dermatologisch perspectief. Het gaat om patiënten met bloedkanker die na een allogene hematopoëtische stamceltransplantatie (HSCT) te maken krijgen met graft-versus-host disease (GvHD): schadelijke immuunresponsen gericht tegen met name huidcellen, maar ook tegen bijvoorbeeld lever-, long- of darmcellen. Daarbij is de huid vaakst het doelwit: deze kan loslaten, men loopt infecties op, verliest vocht en de lichaamstemperatuur daalt. En ook andere organen zijn vaak aangetast. Wereldwijd gaat het om miljoenen patiënten. Het wetenschappelijk onderzoek naar GvHD heeft zich altijd voornamelijk beperkt tot het bloed, dus deze interdisciplinaire benadering is vrij uniek.”

Paradigmaverschuiving

In september vorig jaar werden de resultaten van een internationale prospectieve studie gepubliceerd waaruit voor het eerst bleek dat GvHD niet alleen een ziekte is van beenmergtransplantaat tegen gastheer, maar eigenlijk ook van de ontvanger zelf tegen het transplantaat, dus een host-versus-graft disease. Matos: “We onderzochten bloedsamples en huidbiopten van HSCT-patiënten die geen tekenen van GvHD vertoonden. Het bloed bevatte hoofdzakelijk T-cellen van de donor, terwijl die in de huid voornamelijk van de ontvanger waren. Vervolgens keken we naar bloed, huid- en darmweefsel van patiënten met acute GvHD: de weefsels bleken ontvanger-T-cellen te bevatten, terwijl dergelijke cellen nauwelijks waren te vinden in het bloed. Een subset van die T-cellen vertoonde celdeling en productie van pro-inflammatoire cytokinen. De meeste antigen-presenterende cellen in de onderzochte weefsels waren van de donor en werden gezien naast de bewuste weefselresidente T-cellen.”2

Pretransplantatieconditionering bestaat uit hoge dosis chemotherapie, eventueel gevolgd door radiotherapie, waarbij hematologen er altijd van uitgingen dat dan alle beenmergcellen zijn gedood, omdat ze niet meer worden gevonden in het bloed. “Onze bevinding is dus eigenlijk een paradigmaverschuiving. Het betekent dat er nieuwe methoden van chemotherapie en bestraling zouden moeten worden ontwikkeld om ook deze residente T-celpopulaties effectief uit te schakelen.”

Matos en zijn collega’s ontwikkelden fluorescerende nano-antilichamen om met behulp van confocale microscopie live te kunnen waarnemen in hoeverre de residente T-cellen zich in de huid voortbewegen.3 “We filmden deze in de huid van levende muizen of in verse, zo goed mogelijk vitaal gehouden mensenhuidbiopten en door de film versneld af te draaien konden we zien dat deze T-cellen constant in beweging zijn. Blijkbaar patrouilleren ze als een soort wijkagenten, alert op pathogene bacteriën en schimmels of kankercellen. Ook deze bevinding trekt internationaal veel aandacht.”4

Nieuwe strategieën

Volgens Matos zijn de behandelopties beperkt en soms is een transplantatie de enige mogelijkheid. “Helaas krijgt 30-80% GvHD, wat in de helft van de gevallen ernstige morbiditeit en mortaliteit geeft. Bovendien is zo’n kostbare transplantatie een grote belasting voor de zorg, dus het is zaak hard te werken aan betere alternatieven. Bloedonderzoek is relatief eenvoudig uit te voeren, maar eigenlijk hebben we dus twee keer zoveel T-cellen in de huid dan in het bloed en die spelen een cruciale rol. Met deze kennis, en in de wetenschap dat de huidige chemotherapie en bestraling onvoldoende effect sorteren tegen T-cellen in perifere weefsels, kunnen we nu hopelijk effectieve strategieën ontwikkelen om GVDH te voorkomen. Bijvoorbeeld toepassing van doelgerichte nano-antilichamen, die klein genoeg zijn om te worden opgenomen in de huid. Of nieuwe bestralingsschema’s.

Verder zijn we momenteel druk bezig met het ontwikkelen van multidisciplinaire protocollen om deze heterogene groep patiënten optimale zorg te leveren. Zodra ze klachten krijgen moeten we direct kunnen ingrijpen om de ontwikkeling van potentieel dodelijke GvHD te voorkomen.”

Referenties:

  1. Dos Reis Matos, T. Skin resident T cells; implications for immune homeostasis and disease. Thesis University of Amsterdam, 2019
  2. Matos TR, Divito SJ, Aasebø AT, et al. Peripheral host T cells survive hematopoietic stem cell transplantation and promote graft-versus-host disease. Clin Invest 2020;130:4624-4636
  3. Dijkgraaf FE, Matos TR, Hoogenboezem M, et al. Tissue patrol by resident memory CD8+ T cells in human skin. Nature Immunol 2019;20:756-64
  4. Dijkgraaf FE, Toebes M, Hoogenboezem, et al. Labeling and tracking of immune cells in ex vivo human skin. Nature Protocols 2021;16:761-811

IBD-patiënten hebben geen verhoogd risico op ernstig COVID-19

okt 2021 | IBD

Lees meer over IBD-patiënten hebben geen verhoogd risico op ernstig COVID-19

Onderzoekers Erasmus MC brengen cosmetische ingrepen in kaart

okt 2021

Lees meer over Onderzoekers Erasmus MC brengen cosmetische ingrepen in kaart

Geïntegreerde veiligheidsanalyse van abrocitinib bij matig tot ernstig constitutioneel eczeem

okt 2021 | Eczeem

Lees meer over Geïntegreerde veiligheidsanalyse van abrocitinib bij matig tot ernstig constitutioneel eczeem

Hoe bewijs uit de dagelijkse praktijk RCT’s kan aanvullen

okt 2021 | Dermato-oncologie

Lees meer over Hoe bewijs uit de dagelijkse praktijk RCT’s kan aanvullen

Paradoxale hypertrichose na laser- en IPL-behandeling: een systematische review en meta-analyse

okt 2021 | Hoofd-hals

Lees meer over Paradoxale hypertrichose na laser- en IPL-behandeling: een systematische review en meta-analyse

Onderzoek naar cutane T-cellen leidt tot paradigmaverschuiving voor graft-versus-hostziekte

okt 2021 | Stamceltransplantatie

Lees meer over Onderzoek naar cutane T-cellen leidt tot paradigmaverschuiving voor graft-versus-hostziekte

Crossing borders in type 2 inflammation 2021

16 nov 2021 om 19:30 | Astma, Eczeem, Kinderen

Lees meer over Crossing borders in type 2 inflammation 2021

Live webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

10 nov 2021 om 20:30

Lees meer over Live webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

Masterclass niet-melanoom huidkanker #3

2 nov 2021 om 20:00 | Chirurgie, Dermato-oncologie

Lees meer over Masterclass niet-melanoom huidkanker #3

PSA-PSO Symposium

28 sep 2021 om 18:30

Lees meer over PSA-PSO Symposium

Masterclass vergevorderd cutaan plaveiselcelcarcinoom #2

21 sep 2021

Lees meer over Masterclass vergevorderd cutaan plaveiselcelcarcinoom #2

Kijk verder dan de huid

20 sep 2021 om 20:30 | Eczeem, Huidinfecties, Psoriasis

Lees meer over Kijk verder dan de huid

Nieuwe behandelopties voor kinderen met ernstig atopisch (constitutioneel) eczeem

10 aug 2021 | Eczeem, Kinderen

Lees meer over Nieuwe behandelopties voor kinderen met ernstig atopisch (constitutioneel) eczeem

Webcast chronische jeuk, psoriasis en de toekomst van dermatologie

28 mei 2021 | Psoriasis

Lees meer over Webcast chronische jeuk, psoriasis en de toekomst van dermatologie

Webinars ‘Op de hoogte blijven van medicamenteuze behandeling van reumatische ziekten’

19 mrt 2021

Lees meer over Webinars ‘Op de hoogte blijven van medicamenteuze behandeling van reumatische ziekten’

Insectengifallergie behandelen met allergie immunotherapie, hoe zinvol is dat?

Lees meer over Insectengifallergie behandelen met allergie immunotherapie, hoe zinvol is dat?

Masterclass Dermatologie - Module II De behandeling van handeczeem

Lees meer over Masterclass Dermatologie - Module II De behandeling van handeczeem
Er zijn geen bijeenkomsten gevonden.

Elk paradijs heeft een slang: duikersdermatologie

Lees meer
Lees meer over Elk paradijs heeft een slang: duikersdermatologie

Gevalideerde vragenlijst voor chronische wonden

Lees meer
Lees meer over Gevalideerde vragenlijst voor chronische wonden

JAK3/TEC-remmer ritlecitinib voor alopecia areata

Lees meer
Lees meer over JAK3/TEC-remmer ritlecitinib voor alopecia areata

Mohs-chirurgie of conservatieve chirurgie bij non-melanomen in het gelaat?

Lees meer
Lees meer over Mohs-chirurgie of conservatieve chirurgie bij non-melanomen in het gelaat?

Apps inzetten voor triage: eerst valideren, dan implementeren

Lees meer
Lees meer over Apps inzetten voor triage: eerst valideren, dan implementeren

Huidreacties op COVID-19-vaccinaties: een wereldwijd overzicht

Lees meer
Lees meer over Huidreacties op COVID-19-vaccinaties: een wereldwijd overzicht

Zorgelijk: het aantal klassieke soa-diagnoses neemt toe

Lees meer
Lees meer over Zorgelijk: het aantal klassieke soa-diagnoses neemt toe

Er is steeds meer te doen aan (chronische) jeuk

Lees meer
Lees meer over Er is steeds meer te doen aan (chronische) jeuk

Upadacitinib effectief bij refractair constitutioneel eczeem

Lees meer
Lees meer over Upadacitinib effectief bij refractair constitutioneel eczeem

Het belang van de huid

jul 2021 | Eczeem, Huidinfecties, Psoriasis

Lees meer over Het belang van de huid

Psoriasis - Why is real world evidence data important?

nov 2020 | Psoriasis

Lees meer over Psoriasis - Why is real world evidence data important?

The ambition in the treatment of psoriasis

okt 2019 | Psoriasis

Lees meer over The ambition in the treatment of psoriasis