Onderzoek naar cutane T-cellen leidt tot paradigmaverschuiving voor graft-versus-hostziekte

Delen via:

Dr. Tiago dos Reis Matos, dermatoloog i.o. in het Amsterdam UMC, beschrijft in zijn proefschrift1 dat de huid meer T-cellen bevat dan de bloedsomloop. Deze T-cellen blijken niet alleen cruciaal voor de cutane immuunhomeostase, maar ook voor het ontstaan van diverse huidaandoeningen. Hier bespreken we hun rol in graft-versus-hostziekte.

Tiago R. Matos voltooide zijn coschappen in het Engelse Manchester en startte vervolgens aan de Harvard Universiteit te Boston een promotieonderzoek naar cutane T-cellen. In 2019 sloot hij dit af met een promotie bij prof. dr. Menno de Rie in het Amsterdam UMC, bij wie hij nu als postdoc zijn werk als onderzoeker combineert met de opleiding tot dermatoloog. “Ik bekijk het immuunsysteem dus zowel vanuit hematologisch als dermatologisch perspectief. Het gaat om patiënten met bloedkanker die na een allogene hematopoëtische stamceltransplantatie (HSCT) te maken krijgen met graft-versus-host disease (GvHD): schadelijke immuunresponsen gericht tegen met name huidcellen, maar ook tegen bijvoorbeeld lever-, long- of darmcellen. Daarbij is de huid vaakst het doelwit: deze kan loslaten, men loopt infecties op, verliest vocht en de lichaamstemperatuur daalt. En ook andere organen zijn vaak aangetast. Wereldwijd gaat het om miljoenen patiënten. Het wetenschappelijk onderzoek naar GvHD heeft zich altijd voornamelijk beperkt tot het bloed, dus deze interdisciplinaire benadering is vrij uniek.”

Paradigmaverschuiving

In september vorig jaar werden de resultaten van een internationale prospectieve studie gepubliceerd waaruit voor het eerst bleek dat GvHD niet alleen een ziekte is van beenmergtransplantaat tegen gastheer, maar eigenlijk ook van de ontvanger zelf tegen het transplantaat, dus een host-versus-graft disease. Matos: “We onderzochten bloedsamples en huidbiopten van HSCT-patiënten die geen tekenen van GvHD vertoonden. Het bloed bevatte hoofdzakelijk T-cellen van de donor, terwijl die in de huid voornamelijk van de ontvanger waren. Vervolgens keken we naar bloed, huid- en darmweefsel van patiënten met acute GvHD: de weefsels bleken ontvanger-T-cellen te bevatten, terwijl dergelijke cellen nauwelijks waren te vinden in het bloed. Een subset van die T-cellen vertoonde celdeling en productie van pro-inflammatoire cytokinen. De meeste antigen-presenterende cellen in de onderzochte weefsels waren van de donor en werden gezien naast de bewuste weefselresidente T-cellen.”2

Pretransplantatieconditionering bestaat uit hoge dosis chemotherapie, eventueel gevolgd door radiotherapie, waarbij hematologen er altijd van uitgingen dat dan alle beenmergcellen zijn gedood, omdat ze niet meer worden gevonden in het bloed. “Onze bevinding is dus eigenlijk een paradigmaverschuiving. Het betekent dat er nieuwe methoden van chemotherapie en bestraling zouden moeten worden ontwikkeld om ook deze residente T-celpopulaties effectief uit te schakelen.”

Matos en zijn collega’s ontwikkelden fluorescerende nano-antilichamen om met behulp van confocale microscopie live te kunnen waarnemen in hoeverre de residente T-cellen zich in de huid voortbewegen.3 “We filmden deze in de huid van levende muizen of in verse, zo goed mogelijk vitaal gehouden mensenhuidbiopten en door de film versneld af te draaien konden we zien dat deze T-cellen constant in beweging zijn. Blijkbaar patrouilleren ze als een soort wijkagenten, alert op pathogene bacteriën en schimmels of kankercellen. Ook deze bevinding trekt internationaal veel aandacht.”4

Nieuwe strategieën

Volgens Matos zijn de behandelopties beperkt en soms is een transplantatie de enige mogelijkheid. “Helaas krijgt 30-80% GvHD, wat in de helft van de gevallen ernstige morbiditeit en mortaliteit geeft. Bovendien is zo’n kostbare transplantatie een grote belasting voor de zorg, dus het is zaak hard te werken aan betere alternatieven. Bloedonderzoek is relatief eenvoudig uit te voeren, maar eigenlijk hebben we dus twee keer zoveel T-cellen in de huid dan in het bloed en die spelen een cruciale rol. Met deze kennis, en in de wetenschap dat de huidige chemotherapie en bestraling onvoldoende effect sorteren tegen T-cellen in perifere weefsels, kunnen we nu hopelijk effectieve strategieën ontwikkelen om GVDH te voorkomen. Bijvoorbeeld toepassing van doelgerichte nano-antilichamen, die klein genoeg zijn om te worden opgenomen in de huid. Of nieuwe bestralingsschema’s.

Verder zijn we momenteel druk bezig met het ontwikkelen van multidisciplinaire protocollen om deze heterogene groep patiënten optimale zorg te leveren. Zodra ze klachten krijgen moeten we direct kunnen ingrijpen om de ontwikkeling van potentieel dodelijke GvHD te voorkomen.”

Referenties:

  1. Dos Reis Matos, T. Skin resident T cells; implications for immune homeostasis and disease. Thesis University of Amsterdam, 2019
  2. Matos TR, Divito SJ, Aasebø AT, et al. Peripheral host T cells survive hematopoietic stem cell transplantation and promote graft-versus-host disease. Clin Invest 2020;130:4624-4636
  3. Dijkgraaf FE, Matos TR, Hoogenboezem M, et al. Tissue patrol by resident memory CD8+ T cells in human skin. Nature Immunol 2019;20:756-64
  4. Dijkgraaf FE, Toebes M, Hoogenboezem, et al. Labeling and tracking of immune cells in ex vivo human skin. Nature Protocols 2021;16:761-811

Overgevoeligheidsreacties op fillers na COVID-19-vaccinatie

sep 2022 | Cosmetische dermatologie, Vaccinatie

Lees meer over Overgevoeligheidsreacties op fillers na COVID-19-vaccinatie

Het natuurlijke beloop van rectale gonokokken- en chlamydia-infecties: de ExGen-studie

sep 2022 | Bacteriële infecties, SOA, Venereologie

Lees meer over Het natuurlijke beloop van rectale gonokokken- en chlamydia-infecties: de ExGen-studie

TEN vereist snelle herkenning en juiste verpleegtechniek

sep 2022

Lees meer over TEN vereist snelle herkenning en juiste verpleegtechniek

Vitamine D-tekort bij melanoom geassocieerd met slechtere overleving

sep 2022 | Dermato-oncologie

Lees meer over Vitamine D-tekort bij melanoom geassocieerd met slechtere overleving

Risico op invasief cutaan plaveiselcelcarcinoom na behandeling van actinische keratosen

sep 2022 | Actinische keratose, Dermato-oncologie

Lees meer over Risico op invasief cutaan plaveiselcelcarcinoom na behandeling van actinische keratosen

Zorgpaden dermatologie: voor alle huidkankerpatiënten de beste zorg

sep 2022 | Dermato-oncologie

Lees meer over Zorgpaden dermatologie: voor alle huidkankerpatiënten de beste zorg

Masterclass: innovatieve inzichten in de behandeling van Psoriatic Disease

4 okt 2022 om 20:00 | Arthritis psoriatica, Psoriasis

Lees meer over Masterclass: innovatieve inzichten in de behandeling van Psoriatic Disease

Masterclass casuïstiek - Horen, zien en een goed gesprek!

14 sep 2022 om 19:30 | Eczeem, Psoriasis

Lees meer over Masterclass casuïstiek - Horen, zien en een goed gesprek!

Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

7 sep 2022 om 20:30 | Immuuntherapie

Lees meer over Webcast Immuuntherapie: herkennen van bijwerkingen en acties voor de niet-oncoloog

Kijk verder dan de huid #2 - Patiënt Management

8 jul 2022 | Lymfoom

Lees meer over Kijk verder dan de huid #2 - Patiënt Management

Masterclass niet-melanoom huidkanker #3

8 mrt 2022 | Chirurgie, Dermato-oncologie

Lees meer over Masterclass niet-melanoom huidkanker #3

Kijk verder dan de huid

14 jan 2022 | Eczeem, Huidinfecties, Psoriasis

Lees meer over Kijk verder dan de huid

Webinars ‘Op de hoogte blijven van medicamenteuze behandeling van reumatische ziekten’

26 nov 2021 | Arthritis psoriatica, Artritis

Lees meer over Webinars ‘Op de hoogte blijven van medicamenteuze behandeling van reumatische ziekten’

Crossing borders in type 2 inflammation 2021

16 nov 2021 om 19:30 | Astma, Eczeem

Lees meer over Crossing borders in type 2 inflammation 2021

Webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

10 nov 2021 om 20:30

Lees meer over Webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?
Er zijn geen e-learnings gevonden.

Dermatologen van de Toekomst

vrijdag 14 okt 2022 van 10:30 tot 17:00 | Dermato-oncologie, Eczeem

Lees meer over Dermatologen van de Toekomst

Neoadjuvant cemiplimab gaat gepaard met pathologisch complete respons bij resectabel cutaan plaveiselcelcarcinoom

Lees meer
Lees meer over Neoadjuvant cemiplimab gaat gepaard met pathologisch complete respons bij resectabel cutaan plaveiselcelcarcinoom

In aantocht: gentherapie voor epidermolysis bullosa

Lees meer
Lees meer over In aantocht: gentherapie voor epidermolysis bullosa

Impact vitiligo groot: “Vraag hoe het gaat ónder de huid”

Lees meer
Lees meer over Impact vitiligo groot: “Vraag hoe het gaat ónder de huid”

Biomarker voorspelt of kind constitutioneel eczeem ontwikkelt

Lees meer
Lees meer over Biomarker voorspelt of kind constitutioneel eczeem ontwikkelt

Alopecia areata: eindelijk een groeimarkt?

Lees meer
Lees meer over Alopecia areata: eindelijk een groeimarkt?

Zijn JAK-remmers de toekomst voor behandeling van constitutioneel eczeem?

Lees meer
Lees meer over Zijn JAK-remmers de toekomst voor behandeling van constitutioneel eczeem?

“Stop met eliminatiediëten”

Lees meer
Lees meer over “Stop met eliminatiediëten”

Real-world studie naar progressievrije overleving CTCL

Lees meer
Lees meer over Real-world studie naar progressievrije overleving CTCL

Mythes over zongebruinde huid hardnekkig en risicovol

Lees meer
Lees meer over Mythes over zongebruinde huid hardnekkig en risicovol

Podcast RWE in de praktijk

mei 2022 | Psoriasis

Lees meer over Podcast RWE in de praktijk

Wat moet u weten over Olumiant na 1 jaar?

dec 2021 | Eczeem

Lees meer over Wat moet u weten over Olumiant na 1 jaar?

Het ultieme behandeldoel

nov 2021 | Psoriasis

Lees meer over Het ultieme behandeldoel

Het belang van de huid

jul 2021 | Eczeem, Huidinfecties, Psoriasis

Lees meer over Het belang van de huid

Psoriasis - Why is real world evidence data important?

nov 2020 | Psoriasis

Lees meer over Psoriasis - Why is real world evidence data important?

The ambition in the treatment of psoriasis

okt 2019 | Psoriasis

Lees meer over The ambition in the treatment of psoriasis

MedNet Dermatologie 2022-02

jun 2022

Lees meer over MedNet Dermatologie 2022-02

MedNet Dermatologie 2022-01

apr 2022

Lees meer over MedNet Dermatologie 2022-01