‘Bij reumachirurgie is altijd overleg nodig met reumatoloog’

Delen via:

Niet alleen de medicamenteuze behandeling van reuma is de afgelopen jaren veranderd, maar ook de hand-polschirurgie. Dat is de specialisatie van plastisch chirurg dr. Arnold Schuurman (UMC Utrecht). Hij blikt terug op de ontwikkelingen. “Een operatie komt niet vaak meer voor, maar soms is het nodig.”

Schuurman is opgeleid in het AMC in Amsterdam en sinds 1994 geregistreerd als plastisch chirurg. Het AMC was vrijwel het eerste centrum in Nederland voor polschirurgie. “Mijn opleider prof. Kurt Bos heeft mij de hand-polschirurgie met de paplepel ingegoten en enthousiast gemaakt voor het vak. In die tijd zijn twee scholingsboeken gepubliceerd over reumachirurgie die heel praktisch gericht zijn, met veel tips and tricks. Huidige leerboeken bevatten veel tekst maar weinig praktische tips en adviezen. Als ik zelf les geef aan assistenten, maak ik soms nog gebruik van de boeken van toen.”

Veel ‘klussen’

Over de motivatie voor zijn keuze voor hand-polschirurgie zegt Schuurman: “Ik klus graag. En hand-polschirurgie is veel ‘klussen’. Het is interessant dat je te maken hebt met weke delen, maar ook met botten. Bovendien komt er veel biomechanica bij kijken, wat mij erg aanspreekt. Waar is het draaipunt van een gewricht? Hoe gaat een pees over een knobbel heen? Wat is het effect als een pees afglijdt? Als je dat soort vragen leuk vindt en begrijpt, dan kun je de patiënt beter helpen.”

In de jaren ’80 en ’90 van de vorige eeuw kwam deformatie aan de handen en polsen bij reumapatiënten veel voor. Dat werd operatief behandeld. Maar door veel betere medicatie wordt dit tegenwoordig nog slechts incidenteel gezien. “De huidige operatietechnieken zijn verfijnder dan vroeger. Rond de eeuwwisseling plaatsten we regelmatig siliconen protheses bij reumapatiënten, maar de laatste jaren gebeurt dat nog maar weinig. We zien soms wel jongvolwassen patiënten met deformaties die zijn ontstaan in hun jeugd. Dan moet je de oude technieken weer tevoorschijn halen.”

Dat laatste kan een knelpunt zijn, omdat jongere plastisch chirurgen minder ervaring hebben met zulke patiënten of er niet voor zijn opgeleid. Daarom moeten reumapatiënten volgens Schuurman in een multidisciplinair team worden behandeld, met onder anderen een reumatoloog, een handchirurg en een ergotherapeut. “Dat gebeurt nog niet in alle ziekenhuizen. De assistenten die ik begeleid lopen mee met het maandelijkse MDO met de reumatologie. Maar toch zien zij weinig reumapatiënten met gewrichtsklachten aan de handen. Echter vanuit de traumatologie moeten soms wel kunstgewrichten in de handen of pols worden geplaatst. Ik hoop dat dat voldoende vaak blijft gebeuren om de expertise te behouden voor incidentele plaatsing bij een reumapatiënt. Operatietechnieken moet je nu leren bij traumapatiënten met algemene handproblemen.”

Prothesen

De siliconen prothesen van enkele decennia geleden waren recht en waren niet meer dan een spacer om de botstukjes uit elkaar te houden. Nu hebben deze prothesen een buigstand van 30 graden. “Sowieso heeft niemand de vingers helemaal recht, en vanuit de gebogen stand is het makkelijker om de vingers te buigen dan vanuit volledige strekstand”, legt Schuurman uit. “Daarnaast zijn er nu ook vingerprotheses van carbon en andere materialen. Maar bij tweecomponenten protheses ben je afhankelijk van de weke delen om zijwaartse stabiliteit te verkrijgen. En bij reumapatiënten zijn juist die delen vaak aangedaan, waardoor toch een siliconen spacer wordt geplaatst in plaats van een vingerprothese.”

Schuurman voegt hier aan toe dat er eveneens snelle ontwikkelingen zijn wat betreft polsprothesen: “De afgelopen jaren is er een waslijst aan verbeteringen geweest. Met name fixatie aan het distale deel van het polsgewricht is sterk verbeterd. Dat is gunstig voor reumapatiënten met zachte botten, bij wie een prothese makkelijk distaal kan uitbreken. We kunnen nu dus meer doen voor meer patiënten.”

Samen met de patiënt

Bij hand-polschirurgie vindt behandeling altijd plaats in overleg met de patiënt. De dokter beslist allang niet meer in z’n eentje, aldus Schuurman. “We komen samen met de patiënt tot een beslissing, waarbij wij de voor- en nadelen goed moeten uitleggen. Zo is een polsprothese slechts beperkt beweeglijk. Doel van de prothese is vooral pijnreductie. Een reumapatiënt is al goed geholpen als men de pols kan bewegen zonder pijn. Veelal zijn dit geen mensen die zwaar werk doen. Maar als iemand ondanks reuma toch graag bijvoorbeeld aan zijn auto wil blijven sleutelen, dan moet je geen prothese plaatsen. Want dat geeft risico op slijtage en uitbreken. Bij deze mensen is het vastzetten van het polsgewricht, oftewel arthrodese, meer geschikt.”

Overleg met de patiënt betekent ook dat de patiënt vragen mag stellen. Schuurman vindt dat dat nog te weinig gebeurt: “Patiënten worden weliswaar mondiger, maar nog niet genoeg. Ze mogen wat mij betreft meer vragen stellen, ook over hoe vaak je als chirurg deze operatie hebt gedaan en wat de resultaten daarvan zijn. Het is daarnaast belangrijk dat je je als behandelaar inleeft in de patiënt en goed luistert. Vraag goed uit wat de beperkingen en de wensen zijn van de patiënt, weeg de mogelijkheden af en bespreek die.”

Ook de revalidatie kan met de patiënt worden besproken. Schuurman weet dat sommige patiënten behandeling willen van zowel de vingers als de pols. Maar in de handtherapie is het heel moeilijk om zowel de vingers als de pols te oefenen. “Het plaatsen van vier vingergewrichtjes is al een grote ingreep en vereist daarna veel oefening. De nabehandeling moet goed met de patiënt worden besproken. Want het gaat om intensieve en langdurige therapie.”

Net zo effectief

Schuurman noemt nog een verandering: de spalken voor vingergewrichten. In de jaren ’90 werden outriggers gebruikt: spalken met grote stalen veren die de vingers recht trokken. De patiënt kon daarmee oefenen om vingers te buigen. Tegenwoordig zijn vingerspalken klein en handzaam, waardoor de patiënt er makkelijker mee kan slapen en zich aan- en uitkleden. “En ze zijn net zo effectief gebleken.”

Over zo’n twee jaar gaat Schuurman met pensioen. Hij was nog niet van plan om al ‘af te bouwen’ maar vanwege corona is de productie sterk verminderd. Hij ziet de huidige periode als een soort gedwongen prepensioen. “Ik merk wel dat ik dingen moet gaan regelen. Ik probeer iemand enthousiast te maken om mij op te volgen. Dat moet iemand zijn die interesse heeft voor dit vak en die ‘klussen’ en opleiden leuk vindt. Hier ligt de komende tijd nog een uitdaging.”

Schuurman is ook bezig om zijn kennis over te dragen: “Vanwege corona hebben we veel meer onderwijs gegeven waarbij ik de reumatologie onder mijn hoede had. Met assistenten heb ik de reumachirurgie behandeld, waarbij altijd overleg nodig is met een reumatoloog. Medicamenteuze behandeling komt immers op de eerste plaats. Chirurgen zijn pas later aan de beurt, als medicijnen over een langere periode niet helpen. Operaties komen niet vaak meer voor, wat niet bevorderlijk is voor je expertise. Maar soms zijn ze nodig.”

 

Bespreken van behandeldoelen en de invloed op de uitkomst bij RA

dec 2021 | RA

Lees meer over Bespreken van behandeldoelen en de invloed op de uitkomst bij RA

Obesitas en genetische aanleg geven extra risico op jicht, vooral bij vrouwen

dec 2021 | Jicht

Lees meer over Obesitas en genetische aanleg geven extra risico op jicht, vooral bij vrouwen

Anti-IL-17 vergroot kans op Candida-infectie

nov 2021 | Arthritis psoriatica, Psoriasis, Schimmelinfecties

Lees meer over Anti-IL-17 vergroot kans op Candida-infectie

‘Voer het open en oordeelsvrij gesprek over therapietrouw’

nov 2021

Lees meer over ‘Voer het open en oordeelsvrij gesprek over therapietrouw’

SLE is een risicofactor voor overlijden bij oudere vrouwen met vroege borstkanker

nov 2021 | Borst, SLE

Lees meer over SLE is een risicofactor voor overlijden bij oudere vrouwen met vroege borstkanker

Voorkeuren van patiënten met arthritis psoriatica bij kiezen biological

nov 2021 | Arthritis psoriatica

Lees meer over Voorkeuren van patiënten met arthritis psoriatica bij kiezen biological

Live webcast: De wondere wereld van bindweefselziekten

7 apr 2022 om 19:30 | ILD

Lees meer over Live webcast: De wondere wereld van bindweefselziekten

Online SpA café 2: Ontwikkelingen in PsA - wat is relevant voor uw spreekkamer?

9 dec 2021 om 18:00 | Arthritis psoriatica, Psoriasis, Spondyloartritis

Lees meer over Online SpA café 2: Ontwikkelingen in PsA - wat is relevant voor uw spreekkamer?

Webinars ‘Op de hoogte blijven van medicamenteuze behandeling van reumatische ziekten’

26 nov 2021 | Arthritis psoriatica, Artritis

Lees meer over Webinars ‘Op de hoogte blijven van medicamenteuze behandeling van reumatische ziekten’

Live webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

10 nov 2021 om 20:30

Lees meer over Live webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

De mechanismen van pijn in RA – in gesprek met prof. van de Laar

5 nov 2021 | Artritis

Lees meer over De mechanismen van pijn in RA – in gesprek met prof. van de Laar

Expertdebat SLE en lupus nefritis

19 okt 2021 | SLE

Lees meer over Expertdebat SLE en lupus nefritis

Webcast Adult-onset Still’s Disease (AOSD)

6 okt 2021

Lees meer over Webcast Adult-onset Still’s Disease (AOSD)

Webinar: Reumatologie actueel

5 okt 2021

Lees meer over Webinar: Reumatologie actueel

PSA-PSO Symposium

28 sep 2021 om 18:30

Lees meer over PSA-PSO Symposium

Implementatie van innovatie binnen de reumazorg

Artritis, RA

Lees meer over Implementatie van innovatie binnen de reumazorg

Exchange Academy: Sharing the path in XLH, from child- to adulthood

donderdag 16 jun 2022 van 09:00 tot 17:00 | Endocrinologie, Kinderen, Orthopedie

Lees meer over Exchange Academy: Sharing the path in XLH, from child- to adulthood

CREDO2 en 3: Olokizumab bij RA-patiënten met onvoldoende respons op MTX of TNF-remmers

Lees meer
Lees meer over CREDO2 en 3: Olokizumab bij RA-patiënten met onvoldoende respons op MTX of TNF-remmers

Secundaire antibioticaprofylaxe nuttig bij latente reumatische hartziekte

Lees meer
Lees meer over Secundaire antibioticaprofylaxe nuttig bij latente reumatische hartziekte

Pirfenidon vertraagt longfunctieachteruitgang bij RA-ILD

Lees meer
Lees meer over Pirfenidon vertraagt longfunctieachteruitgang bij RA-ILD

Sequentiële behandeling met belimumab en rituximab bij SLE

Lees meer
Lees meer over Sequentiële behandeling met belimumab en rituximab bij SLE

Gunstig effect van avacopan op nierfunctie bij ANCA-geassocieerde vasculitis

Lees meer
Lees meer over Gunstig effect van avacopan op nierfunctie bij ANCA-geassocieerde vasculitis

Minder MACE bij een treat-to-target strategie voor jicht

Lees meer
Lees meer over Minder MACE bij een treat-to-target strategie voor jicht

Cardiovasculaire veiligheid van HCQ en MTX bij reumatoïde artritis

Lees meer
Lees meer over Cardiovasculaire veiligheid van HCQ en MTX bij reumatoïde artritis

Nieruitkomsten in de ADVOCATE-trial

Lees meer
Lees meer over Nieruitkomsten in de ADVOCATE-trial

Slechtere uitkomsten van SLE bij beperkte gezondheidsvaardigheden

Lees meer
Lees meer over Slechtere uitkomsten van SLE bij beperkte gezondheidsvaardigheden

Samendraads - Unieke samenwerking tussen 1e en 2e lijn voor Fractuur Risico Management

sep 2021 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Samendraads - Unieke samenwerking tussen 1e en 2e lijn voor Fractuur Risico Management

Principes van sequentiële behandeling van fractuur risico management

sep 2021 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Principes van sequentiële behandeling van fractuur risico management

Herken en behandel de patiënt met een hoog fractuurrisico

aug 2021 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Herken en behandel de patiënt met een hoog fractuurrisico

Het belang van de huid

jul 2021 | Eczeem, Huidinfecties, Psoriasis

Lees meer over Het belang van de huid

Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

dec 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

dec 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

nov 2020

Lees meer over De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

okt 2020

Lees meer over Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

Zinnige Zorg voor patiënten met osteoporose

okt 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Zinnige Zorg voor patiënten met osteoporose