De onontkoombare digitale transitie

Delen via:

De ziekenhuissector staat aan de vooravond van een enorme verandering door de digitale transformatie van de zorg, stelt Leonard Witkamp, bijzonder hoogleraar telemedicine aan de Universiteit van Amsterdam. Die transformatie zat er al langer aan te komen, maar de coronacrisis laat nu glashelder zien hoe onontkoombaar en aanstaande die is.

Witkamp gooit graag eens een steen in de vijver. ‘Het aantal bezoeken aan medisch specialisten kan zó worden gehalveerd’, schreef hij bijvoorbeeld in een opinieartikel voor Het Parool in 2019, zorg kan immers vaak net zo goed buiten het ziekenhuis worden geleverd. In antwoord op de vraag hoe daar toentertijd op werd gereageerd, zegt hij: “De grap is dat eigenlijk iedereen het er wel mee eens is, hoe verder ze van het systeem afstaan en als mens reageren, hoe meer zelfs. Vanuit het systeem geredeneerd is het echter heel moeilijk om naar dit besef te handelen. ‘Het geld zit nu eenmaal al in de ziekenhuizen en we gaan natuurlijk niet dubbel betalen’, klinkt het dan bijvoorbeeld. In het systeemdenken wordt dus heel snel teruggevallen op uitleg waarom het niet kan. Al kun je op de achterkant van een bierviltje uitleggen waarom het logisch is dat dit wél staat te gebeuren.”

Leerzaam

Toen Witkamp dat opinieartikel schreef, was hij al 19 jaar bezig met Ksyos, zijn telemedisch centrum met een breed aanbod aan e-healthdiensten. “Bij dat soort innovaties moet je je altijd richten op de 20% van de zorgprofessionals die zoiets een goed idee vinden”, vertelt hij. “De mensen die je op congressen ziet, die in stafbesturen zitten en die open staan voor nieuwe dingen. De 60% die daarna komt, moet je overtuigen, maar volgt dan wel. Je moet ze het gevoel geven dat ze er wat voor terugkrijgen en je moet ze erin opleiden. De laatste 20% moet je links laten liggen, die vindt niks leuk.”

Witkamp stelt dat inmiddels 8.500 huisartsen, 2.500 medisch specialisten en 9.000 paramedici gebruikmaken van de diensten van zijn bedrijf. “De eerste reden is dat ze er lol in hebben”, zegt hij, “de tweede is dat ze ervan leren. Dat is ook zo, want als je onder supervisie veel meer handelingen zelf kunt verrichten, is dat natuurlijk ook heel leerzaam.” Wat betreft de patiënten die van deze vorm van e-health gebruikmaken, vindt hij zichzelf een goed voorbeeld van de minimumeis waaraan iemand moet voldoen. “Ik ben zo iemand die altijd ruzie heeft met zijn afstandsbediening”, zegt hij, “digitaal ben ik een kluns. Daarom ben ik bij uitstek de doelgroep: als ik het kan, kan iedereen het. En het is voor de patiënt zo waardevol om van e-health gebruik te maken. Neem bijvoorbeeld het stellen van de diagnose obstructief slaapapneu syndroom. Gangbaar is dat de patiënt hiervoor 1 nacht in het ziekenhuis moet slapen met plakkers op zijn hoofd. Die ene nacht is feitelijk te kort, want voor een correcte diagnose is een beeld over 3 nachten nodig. Het alternatief is een apparaatje aan de vinger waarmee de patiënt thuis in zijn eigen bed drie nachten wordt gemonitord, gevolgd door een videocall.”

Van crisis naar regulier

Het is slechts één voorbeeld, stelt Witkamp. Er komen steeds meer diagnostische hulpmiddelen op de markt die de patiënt zelf kan toepassen, of waarmee de huisarts onder supervisie van een medisch specialist kan werken. “Dit is inmiddels ook binnen de ziekenhuissector duidelijk”, zegt hij. “De voorlopers onder de ziekenhuisbestuurders beseffen nu ook dat de ziekenhuiszorg in zijn huidige vorm niet houdbaar is. De eerste 10 ziekenhuizen die de digitalisering durven te omarmen, zijn de 10 die over 20 jaar nog bestaan. Alle conventionele ziekenhuizen gaan verdwijnen. Over 5 of 10 jaar is de coronasituatie van nu de reguliere situatie geworden, en daarop móeten de ziekenhuizen inspelen. De partijen die dit doen en die de transitie van ziekte naar gezondheid omarmen, gaan heel groot worden. Die werken samen met partners die het best zijn op hun specifieke kennisgebied en zijn daarmee in staat om elkaars werkwijze te verbeteren. Ze zijn bovendien bereid te investeren in een dataplatform dat de patiënt volgt.”

Dit laatste is de afgelopen jaren de overheid en het veld niet gelukt. Waarom denkt Witkamp dat het nu wel gaat lukken? “Omdat het van de mensen – in ziekenhuizen, huisartspraktijken en IT-bedrijven – gaat komen die zien dat het onontkoombaar is en die gemotiveerd zijn om dit te doen”, zegt hij stellig. “En dat is meteen ook een diskwalificatie van alle partijen die daartoe niet bereid zijn. Ook de leveranciers van zorg-ICT, die verdienen aan het huidige systeemfalen. Als we daarin blijven meedraaien, is de zorg over 5 of 10 jaar niet meer bereikbaar voor de mensen die het nodig hebben. En de oplossing ligt voor de hand.”

Omslag in denken

Witkamp stelt dat de coronacrisis een belangrijke rol speelt bij de reden waarom de digitale transitie waarover hij het al jaren heeft er nu wél gaat komen. “In de praktijk zien we hier op dit moment nog niet heel veel meer van dan beeldbellen”, zegt hij, “en dat is natuurlijk niet bepaald de digitale transformatie waarover ik het heb. Maar de coronacrisis heeft de zorg wel duidelijk gemaakt: er hoeft maar dít te gebeuren of het gaat fout. Daarom zijn wij nu ineens partners geworden voor de ziekenhuizen en willen ook de zorgverzekeraars met ons in gesprek komen. Het gesprek met die laatste blijft moeilijk, ik zie nog niet direct grote projecten tot stand komen, maar er is duidelijk een omslag in het denken gaande. Tegelijkertijd zie ik op dit moment natuurlijk nog wel de grootste tractie in de ziekenhuizen, die in de huidige crisissituatie met man en macht proberen de boel overeind te houden. Dat gaat ze geen tweede keer lukken.”

Maar dat hoeft ook niet, stelt Witkamp, want de digitale transformatie is de oplossing. “De helft van de ziekenhuiszorg is laagcomplex en kan op afstand worden geleverd bij de huisarts”, zegt hij. “40% is middencomplex en kan in regionale servicecentra. Dan komen de ziekenhuizen toe aan die 10% die écht complex is en waarvoor zij zo hard nodig zijn. Natuurlijk betekent dit wel dat dat dan veel minder ziekenhuizen zijn dan nu.”

De patiënt meekrijgen

Punt is wel dat ook de patiënt open moet staan voor de digitale transformatie. Recent onderzoek door Groningse studenten liet zien dat artsen en patiënten niet op één lijn zitten over het doel van een teleconsult. De patiënt mist het fysieke consult en ziet het teleconsult hooguit als additioneel. “Even vooropgesteld: een teleconsult is zoals ik al zei nog geen digitale transformatie”, reageert Witkamp. “Maar de vraag hoe je de patiënt meekrijgt is natuurlijk wel relevant. Je doet dit door de voordelen te laten zien van digitale zorg en door het voor te stellen als een blended model. Het is geen totale omwenteling die zich in één keer voltrekt, het is een geleidelijke, graduele transformatie. Ik vergelijk het altijd met diensten als Über of Bol. De een regelt een Über, de ander loopt naar een taxistandplaats. De een koopt alle boeken bij Bol, de ander zweert bij de lokale boekwinkel. Beide kunnen heel goed naast elkaar bestaan.”

Zo komt die digitale transformatie gaandeweg vanzelf tot stand, stelt Witkamp. “En daarmee de democratisering van de zorg”, zegt hij, “waarin de patiënt inzicht heeft in zijn ziekte en zorg, en zelf kan bepalen hoe hij die zorg wil ontvangen.”

ACR Live in Nederland

okt 2021

Lees meer over ACR Live in Nederland

Invloed van comorbiditeit en sociodemografische factoren op functionele uitkomst RA

okt 2021 | RA

Lees meer over Invloed van comorbiditeit en sociodemografische factoren op functionele uitkomst RA

6 of 12 weken antibiotica bij een geïnfecteerde gewrichtsprothese?

okt 2021 | Artrose, Bacteriële infecties, RA

Lees meer over 6 of 12 weken antibiotica bij een geïnfecteerde gewrichtsprothese?

Gepersonaliseerde versus gestandaardiseerde fysiotherapie bij rotatorcuffaandoeningen

okt 2021

Lees meer over Gepersonaliseerde versus gestandaardiseerde fysiotherapie bij rotatorcuffaandoeningen

Associatie tussen granuloma annulare, diabetes, hyperlipidemie en auto-immuunziekten

okt 2021 | RA, SLE

Lees meer over Associatie tussen granuloma annulare, diabetes, hyperlipidemie en auto-immuunziekten

Incidentie van uveitis anterior bij patiënten met axSpA behandeld met anti-TNF of anti-IL17

okt 2021 | Spondyloartritis

Lees meer over Incidentie van uveitis anterior bij patiënten met axSpA behandeld met anti-TNF of anti-IL17

Online SpA café 2:
Ontwikkelingen in PsA - wat is relevant voor uw spreekkamer?

9 dec 2021 om 18:00 | Arthritis psoriatica, Spondyloartritis

Lees meer over Online SpA café 2:
Ontwikkelingen in PsA - wat is relevant voor uw spreekkamer?

Live webcast: De wondere wereld van bindweefselziekten

18 nov 2021 om 19:30 | ILD

Lees meer over Live webcast: De wondere wereld van bindweefselziekten

Live webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

10 nov 2021 om 20:30

Lees meer over Live webcast Long covid: wat weten we, wat kunt u verwachten, wat kunt u doen?

Expertdebat SLE en lupus nefritis

19 okt 2021 | SLE

Lees meer over Expertdebat SLE en lupus nefritis

Webcast Adult-onset Still’s Disease (AOSD)

6 okt 2021

Lees meer over Webcast Adult-onset Still’s Disease (AOSD)

Webinar: Reumatologie actueel

5 okt 2021

Lees meer over Webinar: Reumatologie actueel

PSA-PSO Symposium

28 sep 2021 om 18:30

Lees meer over PSA-PSO Symposium

Op de bres voor reumatologie

23 jun 2021

Lees meer over Op de bres voor reumatologie

Nieuwe EULAR-richtlijnen

23 jun 2021

Lees meer over Nieuwe EULAR-richtlijnen

Implementatie van innovatie binnen de reumazorg

Artritis, RA

Lees meer over Implementatie van innovatie binnen de reumazorg
Er zijn geen bijeenkomsten gevonden.

Een eensluidende definitie voor SLE in remissie

Lees meer
Lees meer over Een eensluidende definitie voor SLE in remissie

Risico op COVID-diagnose en hospitalisatie groter bij RA

Lees meer
Lees meer over Risico op COVID-diagnose en hospitalisatie groter bij RA

Video: Mycofenolaatmofetil beïnvloedt mogelijk effectiviteit van lenabasum bij dcSSc

Lees meer
Lees meer over Video: Mycofenolaatmofetil beïnvloedt mogelijk effectiviteit van lenabasum bij dcSSc

Neuropathische pijn bij handartrose vraagt aparte behandeling

Lees meer
Lees meer over Neuropathische pijn bij handartrose vraagt aparte behandeling

Baricitinib in een real-world setting voor RA

Lees meer
Lees meer over Baricitinib in een real-world setting voor RA

Kan de verpleegkundig specialist osteoporoseconsulten doen?

Lees meer
Lees meer over Kan de verpleegkundig specialist osteoporoseconsulten doen?

Video: COSMOS-studie toont voordelen guselkumab bij PsA-patiënt met onvoldoende respons op TNF-remmer

Lees meer
Lees meer over Video: COSMOS-studie toont voordelen guselkumab bij PsA-patiënt met onvoldoende respons op TNF-remmer

Polyfarmacie leidt vaak tot slechtere uitkomsten bij RA

Lees meer
Lees meer over Polyfarmacie leidt vaak tot slechtere uitkomsten bij RA

Bestaat subklinische ILD bij bindweefselziekten wel?

Lees meer
Lees meer over Bestaat subklinische ILD bij bindweefselziekten wel?

Samendraads - Unieke samenwerking tussen 1e en 2e lijn voor Fractuur Risico Management

sep 2021 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Samendraads - Unieke samenwerking tussen 1e en 2e lijn voor Fractuur Risico Management

Principes van sequentiële behandeling van fractuur risico management

sep 2021 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Principes van sequentiële behandeling van fractuur risico management

Herken en behandel de patiënt met een hoog fractuurrisico

aug 2021 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Herken en behandel de patiënt met een hoog fractuurrisico

Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

dec 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Highlight van ASBMR 2020: Treat to Target

Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

dec 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Fractuurpreventie bij Glucocorticoïd-geïnduceerde Osteoporose – Standpunt NVR

De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

nov 2020

Lees meer over De voor- en nadelen van zorg op afstand: ervaringen van Nederlandse reumatologen tijdens COVID

Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

okt 2020

Lees meer over Podcast - Terugkerende koortssyndromen: steeds beter te (be)grijpen en behandelen

Zinnige Zorg voor patiënten met osteoporose

okt 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Zinnige Zorg voor patiënten met osteoporose

Vitamine D: rol bij osteoporose en COVID-19

sep 2020 | Endocrinologie, Osteoporose

Lees meer over Vitamine D: rol bij osteoporose en COVID-19