Een traject als arts in opleiding tot huisarts en onderzoeker (aiotho) combineert de vervolgopleiding tot huisarts met een promotietraject. Aan de hand van 6 steekwoorden delen gepromoveerd huisarts en oud-aiotho Bart Knottnerus en aiotho Jesse van Weelderen hun ervaringen met deze intensieve combinatie.
#1 Nieuwsgierigheid
Bart Knottnerus: “Waarom doen we bepaalde dingen? Die vraag vormde voor mij de basis om mij wetenschappelijk te willen verdiepen. Zo gebruiken we veel richtlijnen. Maar daarachter zit een wereld van keuzes, afwegingen en onzekerheden. Waarom adviseren we het ene en niet het andere? Dat was voor mij de reden om onderzoek te gaan doen. In Amsterdam UMC (voorheen AMC) was de combinatie van onderzoek en praktijk destijds nog niet gebruikelijk, toch wist ik dat het bestond. De nieuwsgierigheid is overigens altijd gebleven.”
Jesse van Weelderen: “Mijn ambitie is om de praktijk te verbeteren. Onderzoek helpt hierbij. Maar wil je kijken waar het beter kan, dan begint dat met nieuwsgierigheid.”
#2 Spreekkamergericht
Knottnerus: “De huisarts staat het meest in de maatschappij van alle artsen. Veel vragen komen rechtstreeks uit de spreekkamer. Dat zie ik ook in mijn huidige functie. Bij het Nivel kijken we bijvoorbeeld naar vraagstukken zoals hoe je de praktijk zo organiseert dat de huisarts minder antibiotica voorschrijft, hoe de huisarts mensen kan ondersteunen die op de wachtlijst staan bij de ggz, of hoe je samen beslissen vormgeeft bij mensen die minder gezondheidsvaardig zijn.”
Van Weelderen: “De praktijkgerichtheid was voor mij zelfs de reden om het aiotho-traject in te gaan. Na mijn wetenschapsstage tipte mijn begeleider van destijds mij over dit promotietraject naar passend medicatiegebruik in de laatste levensfase. Dit project heet PASVORM en is een implementatiestudie. Hierbij proberen we om routinematige medicatiebeoordelingen te implementeren voor patiënten in de palliatieve fase in de huisartsenpraktijk en zo overbodig medicatiegebruik te verminderen. Verder vind ik het een mooie ontwikkeling dat er steeds meer aandacht is voor klinische trials binnen de eerste lijn, bijvoorbeeld om de effectiviteit en veiligheid van verschillende medicijnen voor één aandoening te vergelijken.”
#3 Aiotho-constructie
Knottnerus: “De constructie staat of valt met een goede indeling. Dat is vaak maatwerk. Zelf ben ik begonnen met één jaar onderzoek om mijn studie op te zetten. Vervolgens ben ik blokken van 3 maanden en soms een halfjaar gaan afwisselen met de opleiding. Daarbij had ik wel een goede onderzoeksassistent die me hielp met het verzamelen van data. Dat is belangrijk, want tijdens de opleiding wil je jezelf ook echt kunnen concentreren op je patiëntenzorg. Een valkuil is als opleiding en onderzoek elkaar in de weg gaan zitten. Het kan stuklopen als je aan twee kanten overvraagd wordt. Daar moet je zelf ook verantwoordelijkheid in nemen. Denk aan het goed organiseren van overdracht en begeleiding tijdens je afwezigheid in het onderzoek, en andersom ook aan het durven vragen of je vanuit de praktijk een dag vrij kunt maken voor een relevant congres.”
Van Weelderen: “Herkenbaar. Mijn traject begint met twee jaar onderzoek voor de opzet en de kwalitatieve interviews. Begin september start mijn eerste praktijkjaar. Dan wil ik mij inderdaad volledig kunnen focussen om te leren een goede huisarts te worden. Studenten gaan in dat jaar de kwantitatieve data verzamelen, onder leiding van mijn copromotor. Vervolgens kom ik weer terug voor de analyse en het schrijven.”
#4 Combineren van rollen
Knottnerus: “Als je de kans hebt om vroeg het aiotho-traject te volgen: doen. Je hebt vaak nog niet zoveel andere verantwoordelijkheden, zoals een eigen praktijk of een gezin. En daarna kun je alle kanten op: de huisartsenpraktijk in, onderzoek blijven doen, of je ontwikkelen richting bestuur, beleid of onderwijs. Zo heb ik jarenlang mijn huisartsenwerk gecombineerd met onderzoek en onderwijs. Inmiddels heb ik jonge kinderen en biedt de functie als onderzoeksleider mij juist weer de ruimte voor een goede werk-privébalans in deze levensfase. Maar het kan zomaar dat ik over een paar jaar weer werk als praktiserend huisarts.”
Van Weelderen: “Ha, dat snap ik. Mijn hart ligt denk ik het meest bij het vak van de huisarts en patiëntencontact. Na het afronden van mijn promotie en opleiding wil ik graag een paar jaar veel vlieguren maken als huisarts. Maar ik zie het zeker voor me om in de toekomst één of anderhalve dag per week onderzoek te blijven doen of onderwijs te geven. Als je ouder wordt, kunnen ideeën of prioriteiten in je loopbaan verschuiven.”
#5 Impact op patiëntenzorg
Van Weelderen: “Een voordeel lijkt mij dat je, omdat je kennis hebt van onderzoek, richtlijnen beter kunt interpreteren, omdat je de onderliggende studies kunt duiden en de opzet en beperkingen beter begrijpt. Zie je bijvoorbeeld dat de onderzochte doelgroep niet goed overeenkomt met jouw patiënt, dan kun je beter beargumenteerd afwijken en weloverwogen een andere beslissing nemen. Ik heb dat zelf nog niet ervaren, maar kan het me goed voorstellen.”
Knottnerus: “Ik heb dat wel gemerkt in de praktijk. Door de achtergrond als aiotho ben ik een betere dokter én een betere onderzoeker geworden. Wat die richtlijnen betreft heb je inderdaad het vertrouwen in jezelf om gemotiveerd af te wijken en het bij specifieke patiënten net anders te doen. Maar de impact is dubbelop. In mijn huidige baan merk ik bijvoorbeeld ook dat ik als huisarts weet wat relevante onderzoeksvragen zijn voor de praktijk. Dat is van grote meerwaarde, want veel mensen doen onderzoek voor huisartsen, maar weinig onderzoekers kennen de huisartspraktijk.”
#6 Competenties
Van Weelderen: “Wat je ook tot een betere huisarts maakt, is dat je als onderzoeker in opleiding een aantal andere competenties aanleert die je niet of minder opdoet in de patiëntenzorg. De manier van denken als onderzoeker noemde ik al, maar denk ook aan tijdsmanagement, projectplannen maken, logistieke organisatie, projectmanagement of het leiden van vergaderingen. Als je daarna als huisarts gaat werken, kunnen die vaardigheden van pas komen, bijvoorbeeld wanneer je een nulpraktijk begint of praktijkhouder wordt. Dan nog twee heel praktische zaken: ik maak nu elke dag een prioriteitenlijstje, dat helpt me. Tegelijkertijd lukt het 9 van de 10 keer niet om mijn lijst af te werken. Daar leer je mee omgaan.”
Knottnerus: “Ja, prioriteren en organiseren zijn van die eigenschappen die je extra opdoet in dit traject en die heel waardevol zijn om daarna je werk beter te doen. Bovendien word je beter in het combineren van taken. Ook privé merk ik dat die vaardigheden van pas komen. Een ander voordeel van dit traject is dat het je onafhankelijk maakt: je weet dat je altijd werk kunt doen dat past bij je persoonlijke en professionele ontwikkeling en je levensfase. Dat is een heerlijk gevoel.”
Aan het woord
Jesse van Weelderen volgt sinds 2024 een aiotho-traject bij het Expertisecentrum Palliatieve Zorg Utrecht binnen het Julius Centrum van het UMC Utrecht.
Bart Knottnerus promoveerde in 2012 als aiotho op urineweginfecties. Daarna werkte hij als huisarts in een gezondheidscentrum in Hoorn, dat hij combineerde met onderwijs- en onderzoekswerk in Amsterdam UMC (voorheen het AMC). Om meer tijd aan onderzoek en aan zijn jonge gezin te kunnen besteden, ging hij werken als waarnemend huisarts. Sinds april 2020 ligt het zwaartepunt van zijn werk bij onderzoek en werkt hij bij het Nivel. Sinds september 2022 leidt hij daar het onderzoeksprogramma Huisartsenzorg.